Na današnji dan, 15. septembar

1776 - Tokom Američkog rata za nezavisnost, britanske trupe pod komandom generala Vilijama Hjua zauzele su Njujork.1789 - Rođen je američki pisac Džejms Fenimor Kuper, začetnik istorijskog romana u američkoj literaturi. Izgradio je literarni tip pionira na granici, časnog, usamljenog, odanog heroja, prauzora mnogih junaka u američkoj književnosti i u filmovima o Divljem zapadu. Uticao je i na brojne evropske pisce pustolovnih romana. Dela: romani &quot;&Scaron;pijun&quot;, &quot;Pilot&quot;, &quot;The Bravo&quot;, &quot;Indijanci&quot;, ciklus romana &quot;Priče o Kožnoj Čarapi&quot; (&quot;Lovac na jelene&quot;, &quot;Poslednji Mohikanac&quot;, &quot;Izvidnik&quot;, &quot;Pioniri&quot;, &quot;Prerija&quot;).1821 - Biv&scaron;e &scaron;panske kolonije, sada&scaron;nje države Gvatemala, San Salvador i Kostarika proglasile su nezavisnost.1830 - Rođen je meksički general i državnik Porfirio Dijas, predsednik Meksika od 1877. do 1880. i od 1884. do 1911. Iskoristio je popularnost stečenu u borbi protiv francuskih intervencionističkih trupa da 1876. vojnim prevratom osvoji vlast, zavede diktaturu sa osloncem na SAD i omogući prodor američkog i britanskog kapitala. Nagomilano nezadovoljstvo seljaka, ali i građanstva i poslovnih krugova, izazvalo je revoluciju u kojoj je oboren 1911. posle čega je emigrirao i 1915. umro je u Parizu.1857 - Rođen je američki državnik Vilijam Hauard Taft, predsednik SAD od 1909. do 1913. Tokom predsedničkog mandata vojno je intervenisao u Nikaragvi, koja je potom bila pod američkom okupacijom od 1912. do 1925. i od 1926. do 1933.1864 - Tokom lova na jarebice, nesrećnim slučajem ubio se engleski istraživač Džon Haning Spik, prvi Evropljanin koji je u avgustu 1858. video afričko jezero Viktorija, tvrdeći da je ono izvori&scaron;te Nila. Prethodno je u januaru iste godine s Ričardom Bartonom, koji je predvodio ekspediciju, otkrio jezero Tanganjika. Njegovu teoriju o izvori&scaron;tu najveće afričke reke osporavao je Barton, koji je smatrao da je Tanganjika izvori&scaron;te Nila, pa je Spik kao predvodnik nove ekspedicije u julu 1862. uspeo da stigne do mesta na kojem Nil ističe iz jezera Viktorija. Poginuo je uoči rasprave dvojice istraživača zakazane u Kraljevskom geografskom dru&scaron;tvu u Londonu. U stvari Nil nastaje spajanjem kod Kartuma u Sudanu, Belog Nila koji izvire iz Viktorijinog jezera i Plavog Nila koji izvire iz jezera Tana u Etiopiji.1884 - Otpočeo je redovni železnički saobraćaj na relaciji Beograd - Ni&scaron;. Početak gradnje pruge u julu 1881. simbolično je srebrnim budakom obeležio kralj Milan Obrenović. Prva svečana kompozicija tom prugom pro&scaron;la je 4. septembra 1884. Bila je to prva redovna železnička linija na teritoriji tada&scaron;nje Kraljevine Srbije. Datum početka redovnog saobraćaja na ovoj relaciji prihvaćen je kasnije kao - Dan železničara. Najstarija pruga na teritoriji dana&scaron;nje Srbije pu&scaron;tena je u rad avgusta 1854. i povezivala je Belu Crkvu sa delom Banata koji se danas nalazi u Rumuniji.1890 - Rođena je engleska književnica Agata Kristi, autor niza detektivskih romana ali i dramskih dela. Napisala je i neobično zanimljivu autobiografiju. Dela: &quot;Ubistvo Rodžera Ajkrofta&quot;, &quot;Le&scaron; u sarkofagu&quot;, &quot;Ubistvo u Orijent ekspresu&quot;, &quot;Deset malih crnaca&quot;, &quot;Va&scaron;ar zločina&quot;, &quot;Karibijska zagonetka&quot;, &quot;Nikotin&quot;, &quot;Tajna zamka Čimniz&quot;, &quot;Tajna sedam brojčanika&quot;, &quot;Otvorenih karata&quot;, &quot;Ubistvo u Mesopotamiji&quot;, &quot;Mi&scaron;olovka&quot;.1894 - Rođen je francuski filmski režiser Žan Renoar, sin slikara Ogista Renoara, tvorac takozvanog poetskog filmskog realizma. U njegovim filmovima izme&scaron;ani su san i realnost, radost i tuga svakida&scaron;njeg života. Pred Drugi svetski rat snimio je nekoliko antiratnih filmova koji su snažno uticali na duhovno stanje nacije. Napisao je knjige &quot;Renoar, moj otac&quot; i &quot;Moj život i moji filmovi&quot;. Filmovi: &quot;Nana&quot;, &quot;Kučka&quot;, &quot;Madam Bovari&quot;, &quot;Toni&quot;, &quot;Zločin gospodina Lanža&quot;, &quot;Izlet&quot;, &quot;Velika iluzija&quot;, &quot;Marseljeza&quot;, &quot;Čovek-zver&quot;, &quot;Pravilo igre&quot;, &quot;Močvara&quot;, &quot;Ova zemlja je moja&quot;, &quot;Žena na obali&quot;, &quot;Reka&quot;, &quot;Helena i mu&scaron;karci&quot;, &quot;Frenč kankan&quot;, &quot;Testament doktora Kordelijera&quot;, &quot;Doručak na travi&quot;.1904 - Rođen je italijanski kralj Umberto II, poslednji monarh Italije, koji je na prestolu proveo samo mesec dana. Postao je kralj u maju 1946. posle abdikacije oca Vitorija Emanuela III, da bi se povukao juna 1946. po&scaron;to su Italijani referendumom oborili monarhiju. Savojska dinastija je potom oti&scaron;la u emigraciju.1911 - Umrla je Engleskinja Adelina Paulina Irbi, veliki dobrotvor Srba u Bosni, u koju je do&scaron;la u vreme ustanka Srba protiv Turaka 1875. Potresena stradanjima dece izbeglica oti&scaron;la je u Britaniju da upozna svetsku javnost s njihovim patnjama i formirala je odbor za sakupljanje priloga. Prikupila je oko 240.000 kruna i tim novcem i o svom tro&scaron;ku kupovala je hranu i odeću i otvorila 19 &scaron;kola u Slavoniji za izbegličku decu. Ceo imetak zave&scaron;tala je srpskom kulturno-prosvetnom dru&scaron;tvu &quot;Prosvjeta&quot; osnovanom 1902. radi &scaron;irenja prosvete i srpske nacionalne misli u Bosni i Hercegovini, i internatu za vaspitanje ženske siročadi koji je osnovala u Sarajevu, u kojem je ostala do smrti. Objavila je knjigu &quot;Putovanje po slovenskim zemljama Turske u Evropi&quot;.1915 - Umro je srpski kompozitor i muzički pisac Isidor Bajić. Muziku je studirao kod Keslera u Budimpe&scaron;ti. Bio je nastavnik u Srpskoj gimnaziji, horovođa i organizator muzičkog života u Novom Sadu, autor vokalnih i klavirskih dela i scenske muzike. Posebnu pažnju je posvetio obradi dela utemeljenih na srpskim narodnim motivima, a bavio se i teorijom muzike. U Novom Sadu je 1903. pokrenuo &quot;Srpski muzički list&quot; i &quot;Srpsku muzičku biblioteku&quot; u kojoj je pretežno objavljivao kompozicije savremenih autora. Osnovao je Muzičku &scaron;kolu 1909. i jedan je od pokretača Saveza srpskih pevačkih dru&scaron;tava. Dela: opera &quot;Knez Ivo od Semberije&quot;, &quot;Srpska rapsodija&quot;, zbirka solo pesama &quot;Pesme ljubavi&quot;, horske pesme &quot;Sokoli&quot;, &quot;Ej, ko ti kupi&quot;, &quot;Zračak viri&quot;, &quot;Iz srpske gradine&quot;, autor je i pesme &quot;Jesen stiže dunjo moja&quot;.1916 - U bici na Somi u Prvom svetskom ratu Britanci su prvi put upotrebili tenkove, napravljene prema nacrtu Ernesta Svintona.1918 - Probijen je Solunski front. Prva i Druga srpska armija bile su nosioci proboja, &scaron;to se ispostavilo kao odlučujuće za slom Centralnih sila u Prvom svetskom ratu - mesec i po dana potom kapitulirala je Austrougarska, a ubrzo i Nemačka. Srpske snage presekle su bugarsku vojsku i prisilile Bugarsku da 30. septembra 1918. položi oružje. Srbi su prilikom oslobađanja otadžbine nastupali tako brzo da je francuska komanda molila srpsku Vrhovnu komandu da uspori napredovanje.1935 - U nacističkoj Nemačkoj Jevreji su stavljeni van zakona, u sklopu nacističkog rasnog koncepta, a svastika, kukasti krst, ranije partijska oznaka, postala je zvanični simbol i stavljena je na heraldička znamenja nemačke države.1945 - Umro je austrijski kompozitor Anton Fridrih Ernst fon Vebern, jedan od najistaknutijih ekspresionista, čiju su muziku zabranili nacisti. Dela: kamerna, za gudački kvartet &quot;Pet stavova&quot;, &quot;&Scaron;est bagatela&quot;, orkestarska, &quot;&Scaron;est komada&quot;, &quot;Pet komada&quot;, &quot;Simfonija za kamerni orkestar&quot;, &quot;Varijacije&quot;, solo pesme.1946 - U Bugarskoj je referendumom odbačena monarhija i progla&scaron;ena je Narodna Republika Bugarska.1949 - Konrad Adenauer izabran je za prvog kancelara Zapadne Nemačke (Savezna Republika Nemačka) a Teodor Hojs za prvog predsednika.1961 - Rođena je Sonja Savić, srpska glumica koja je obeležila srpsku i kinematografiju biv&scaron;e Jugoslavije izuzetnom i beskompromisnim pojavom i životnim stilom. Debitovala je u &quot;Leptirovom oblaku&quot; 1977. igrala je u nizu filmova i televizijskih serija, a &scaron;iru popularnost stekla je 1983. ulogom Dečke u &quot;&Scaron;ećernoj vodici&quot; Bate Prelića. Uloge u filmovima &quot;Davitelj protiv davitelja&quot; (&Scaron;ijan), &quot;Una&quot; (Mi&scaron;a Radivojević), &quot;Život je lep&quot; (Bora Dra&scaron;ković) učinile su je popularnom &scaron;irom negda&scaron;nje Jugoslavije. Druge uloge: &quot;Mi nismo anđeli&quot;, &quot;Uvod u drugi život&quot;, &quot;Ni na nebu ni na zemlji&quot;, &quot;Urnebesna tragedija&quot;, &quot;Tango je tužna misao koja se ple&scaron;e&quot;,&quot;Hleb i mleko&quot; (&quot;Zlatni lav&quot; u Veneciji 2001.), &quot;Od groba do groba&quot;, &quot;Jug jugoistok&quot;, &quot;Vratiće se rode&quot;.1967 - Komandant egipatskih snaga u katastrofalnom &scaron;estodnevnom ratu Arapa sa Izraelom u junu 1967. feldmar&scaron;al Abdel Hakim Amer izvr&scaron;io je samoubistvo.1973 - Umro je &scaron;vedski kralj Gustav VI Adolf, kojeg je nasledio unuk Karl XVI Gustav.1983 - Predsednik vlade Izraela Menahem Begin podneo je ostavku.1989 - Umro je američki pisac Robert Pen Voren, u čijem je najboljem romanu &quot;Svi kraljevi ljudi&quot; naslikan uspon i pad političara kod kojeg su neodvojivo sjedinjeni porok i vrlina. Poznat je i kao suptilan pesnik i pouzdan tumač moderne književnosti. Ostala dela: romani &quot;Noćni jahač&quot;, &quot;Na vratima neba&quot;, &quot;Bujica&quot;, &quot;Pećina&quot;, &quot;Mesto gde valja doći&quot;, &quot;Brat zmajevima&quot;, zbirke pesama &quot;Jedanaest pesama na istu temu&quot;, &quot;Obećanja&quot;, &quot;Inkarnacije&quot;, &quot;Odabrane pesme&quot;, eseji &quot;Razumevanje proze&quot;, &quot;Razumevanje poezije&quot;, &quot;Ko govori za crnca?&quot;, &quot;Demokratija i poezija&quot;.1995 - Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija produžio je za &scaron;est meseci delimičnu suspenziju sankcija protiv SRJ.1996 - Vođa italijanske secesionističke partije &quot;Severna liga&quot; Umberto Bosi proglasio je sever Italije Federalnom Republikom Padanijom, &scaron;to su o&scaron;tro osudile druge političke snage u zemlji.2000 - U francuskom delu Baskije uhap&scaron;en je najtraženiji &scaron;panski begunac Injasio Grasija Aregui, prema zvaničnom Madridu vođa baskijske terorističke grupe ETA.2001 - Predsednik Džordž Bu&scaron; prvi put je izjavio da su SAD &quot;u ratu&quot; označiv&scaron;i vođu islamističke terorističke mreže Al Kaida, Saudijca Osamu bin Ladena, kao organizatora terorističkih napada četiri dana ranije na Njujork i Va&scaron;ington.2002 - Južna i Severna Koreja sporazumele su se da otpočnu uklanjanje mina duž granice dve zemlje.2006 - Preminula je Orijana Falači čuvena italijanska novinarka i ratni izve&scaron;tač. Falači je postala poznata po beskompromisnim nastupima prilikom intervjua koje je vodila sa ličnostima poput biv&scaron;eg američkog državnog sekretara Henrija Kisindžera ili palestinskog lidera Jasera Arafata. U njenoj najprodavanijoj knjizi &quot;Bes i ponos&quot; koju je napisala kao odgovor na terorističke napade 11. septembra u SAD, Falačijeva je istupila s veoma o&scaron;trim antiislamskim stavovima.2008 - Obelodanjeno je da je bankrotirala &quot;Liman braders&quot; četvrta po veličini američka banka. Formalno &quot;Liman braders&quot; je tada zatražila za&scaron;titu od bankrotstva pred poveriocima njujor&scaron;kom sudu za bankrotstva.2018 - NASA je lansirala satelit tehnički opremljen za precizno merenje promena u ledenom pokrivaču, glečerima i vegetaciji na Zemlji. Raketa Delta 2 lansirana je iz vazdu&scaron;ne baze Vandenberg, Kalifornija, preko Pacifika put polarne orbite.2018 - Preminuo je Žarko Petrović, kompozitor, pisac, pesnik. Godine 1955. kada je imao 23 godine komponovao je hit koji ga je proslavio &quot;Sve moje jeseni su tužne&quot;. Bio je to evergrin standard, prepevan na čak 30 jezika. Sarađivao je s nizom muzičara i pevača biv&scaron;e Jugoslavije, komponovao muziku za pozori&scaron;ne komade, dokumentarne filmove, balet, za decu. Autor je preko 600 aranžmana. &Scaron;iroku popularnost uživale su i njegove kompozicije: &quot;Dve crvene ruže&quot;, &quot;Serenada Beogradu&quot;. Pored drugog, predano je sakupljao pesme i druge materijale na temu Solunskog fronta i uop&scaron;te uče&scaron;ća Srbije u Prvom svetskom ratu.2021 - Potpisan je trilateralni bezbednosni sporazum između Australije, SAD i Velike Britanije, nazvan AUKUS. Objavljeno je da će AUKUS obezbediti da tri zemlje razmenjuju informacije iz oblasti bezbednosti, s prioritetima na dalekometnom oružju, podvodnim sistemima, ve&scaron;tačkoj inteligenciji, sajber prostoru. Prva posledica bila je odustajanje Kanbere od posla vrednog 40 milijardi evra, dogovorenog 2016. sa francuskom Naval Grupom, koji je predviđao izgradnju nove podmorničke flote Australije.2022 - Umro je Radko Polič, slovenački glumac, velika zvezda negda&scaron;nje Jugoslavije. Rođen je 1942. godine u Črnomelju, Bela Krajina, na krajnjem jugu Slovenije. Otac je bio pisac i političar. Profesionalnu karijeru započeo je 1965. godine u Studentskom pozori&scaron;tu. Odigrao je vi&scaron;e od 50 uloga u filmovima, dramama i serijama. Sve vreme je bio aktivan u teatru, gostujući na brojnim scenama biv&scaron;e Jugoslavije. Iz ličnih razloga, iako odavno profesionalno ostvaren, 1992. je zavr&scaron;io ljubljansku Akademiju za gledali&scaron;če, radio, film i TV. U jednoj fazi tvrdio je da je srpskog porekla. Do kraja života je otvoreno žalio za Jugoslavijom.

Na današnji dan, 15. septembar

Vaš komentar je uspešno snimljen i biće vidljiv nakon verifikacije administratora portala.

Vrati se na vest

0 Ostavite komentar

Najnovije