Feljton: Sensei – sećanje na Ivicu Osima (4)

Ivica Osim preminuo je 1. maja 2022. godine u porodičnom domu u austrijskom Gracu, pet dana pred svoj 81. rođendan. Sahranjen je 14. maja na gradskom groblju Bare, u Aleji zaslužnih građana u svom rodnom Sarajevu. Sahrani je prisustvovalo nekoliko hiljada ljudi, a prenosila ju je državna radio-televizija, BHRT. Osimovoj komemoraciji koja je održana u Narodnom pozorištu u Sarajevu, kao i sahrani prisustvovali su visoki politički zvaničnici i sportski radnici iz celog sveta.

Trenerska karijera

Foto: Porodièni album porodice Osim

FK Željezničar 1978/1986

Po završetku igračke karijere, Ivica Osim kreće u trenerske vode. Prvi tim koji je vodio sa klupe bio je, naravno, sarajevski FK Željezničar, koji je trenirao od 1978. do 1986. godine.

U finalu ”Kupa Maršala Tita” (Kup Jugoslavije) koji je igran 24. maja 1981. godine na stadionu Crvene Zvezde izgubili su od mostarskog Veleža rezultatom 3:2 koji je tada sa klupe vodio istaknuti srpski trener Miloš Milutinović (1933-2003), stariji brat daleko poznatijeg Bore Milutinovića.

Putevi Osima i Mulutinovića starijeg su se još dva puta prepleli. Švabo ga je nasledio na klupi Jugoslavije kao selektor, a kasnije i kao trener prve ekipe FK Partizan.

Najbolji plasman u prvenstvu Jugoslavije ostvario je u sezoni 1983/84 kada je “Željo“ zauzeo treće mesto na tabeli sa 42 osvojena boda (isto kao i drugoplasirani Partizan), odnosno dva boda manje iza tadašnjeg šampiona beogradske Crvene Zvezde. Tako je “Željo“ izborio nastup u tadašnjem Kupu UEFA.

Foto: Porodièni album porodice Osim

Osimov uspeh u sarajevskom klubu zasigurno je polufinale Kupa UEFA, igrano 1985. godine protiv mađarskog FK Videotona. U prvoj utakmici “Željo“ je u gostima poražen rezultatom 3:1. U uzvratnom meču koji se igrao 24. aprila na prepunoj Grbavici, „sarajevski plavi“ su sve do finiša utakmice vodili rezultatom 2:0, golovima Bahtića i Ćurića. Taj rezultat ih je vodio u finale.

Međutim, u 87. minutu meča nekadašnji reprezentativac Mađarske i učesnik dva Svetska prvenstva (1982, 1986), József Csuhay postiže gol za konačnih 2:1. Tako je Videoton, mora se priznati uz dosta sreće, prošao u finale gde je igrao sa madridskim Realom, koji je na kraju i trijumfovao u ovom takmičenju ukupnim rezultatom 3:1 iz dva meča.

Utakmica između Željezničara i Videotona postala je legendarna, o njoj se i danas još uvijek prepričava, ne samo u Sarajevu i u Bosni i Hercegovini, nego i na tlu cele bivše Jugoslavije. Sam kraj utakmice bio je jedan od najtežih sportskih trenutaka u istoriji FK Željezničar, ali isto tako i u trenerskoj karijeri Ivice Osima. Posebno je ostala upečatljivca scena koju je zabeležila kamera TV Sarajevo kada se Švabo u neverici hvata za glavu nakon primljenog gola.

Foto: Porodièni album porodice Osim

Reprezentacija Jugoslavije 1986/1992

Početkom 1986. godine postaje selektor reprezentacije Jugoslavije, te ujedno i prvi trener iz Bosne i Hercegovine koji je vodio nacionalni fudbalski tim. Debitovao je 29. oktobra 1986. godine u Splitu, protiv reprezentacije Turske, pobedom od 4:0 u okviru kvalifikacija za odlazak na Evropsko prvenstvo u Zapadnoj Nemačkoj.

Sa reprezentacijom Jugoslavije kao savezni selektor izborio je nastupe na FIFA Svetskom prvenstvu 1990. u Italiji i dve godine kasnije, na UEFA Evropskom prvenstvu u Švedskoj 1992. godine.

U četvrfinalnom meču Svetskog prvenstva u Italiji protiv Maradonine Argentine Osimova Jugoslavija nesrećno je izgubila na penale rezultatom 3:2. Plavi su osvojili visoko peto mesto, pa je to bio jedan od najvećih uspeha jugoslovenskog nacionalnog tima. To je ujedno i poslednji nastup bivše države na najprestižnijoj fudbalskoj smotri, dok je Ivica Osim poslednji jugoslovenski selektor.

Sedeći na klupi “plavih”, Osim je zabeležio najveći broj utakmica kao samostalni selektor nacionalnog tima, ukupno njih 51. Takođe, “Švabo” je i najuspešniji trener bivše države sa najviše pobeda, tačno 27. U periodu od 30.4. do 19.05. 1986. godine Osim je u tandemu sa Ivanom Toplakom, kao privremeni stručni štab, zabeležio još tri utakmice na klupi Jugoslavije.

Na Letnjim olimpijskim igrama Štraus sa Grbavice je učestvovao još dva puta, tačnije 1984. i 1988. godine. Kao pomoćnik tadašnjem selektoru Olimpijske reprezentacije Ivanu Toplaku, Jugoslavija je u Los Anđelesu osvojila bronzanu medalju. Na Olimpijskim igrama u Seulu 1988. godine, Osim je samostalno vodio reprezentaciju kao selektor, a Jugoslavija je tada zauzela deseto mesto od ukupno šesnaest selekcija.

Foto: Porodièni album porodice Osim

FK Partizan 1991/1992

Od 1991. do 1992. godine Osim je uz Jugoslaviju paralelno vodio i beogradski FK Partizan s kojim je 1992. godine osvojio Kup Jugoslavije. Tada su se u finalu sastali sa Crvenom Zvezdom koja je prethodne godine u Bariju bila osvajač tadašnjeg Kupa Evropskih šampiona. Partizan je u polufinalu eliminisao bivši Osimov klub, sarajevski Željezničar.

U prvom meču koji je igran 14. maja 1992. godine na beogradskoj Marakani savladali su “crveno-bele” rezultatom 1:0, a jedini gol na meču postigao je Vujačić. Sedam dana kasnije, 21. maja, u uzvratnom meču na stadionu Jugoslovenske narodne armije (JNA) timovi su odigrali nerešeno u jednom zaista uzbudljivom meču u kome je Crvena Zvezda oba puta vodila. Krajnji ishod utakmice bio je 2:2.

Kup Jugoslavije ili Kup Maršala Tita sa Partizanom je ujedno i Švabin prvi trofej u njegovoj blistavoj trenerskoj karijeri. Treba naglasiti da je Osimov Partizan poslednji osvajač ovog trofeja u bivšoj Jugoslaviji. U nacionalnom prvenstvu, Partizan je te sezone završio na drugom mestu, odmah iza Crvene Zvezde koja je imala četiri boda više.

Iako je Crvena Zvezda nesumnjivo imala bolji tim, Švabin Partizan je u četiri međusobna meča izvukao tri remija i jednu pobedu. Ekipa Crvene Zvezde je tako poslednji šampion bivše Jugoslavije koja je u konačnici imala pet poraza, dok ih je Partizan, kao drugoplasirani, imao samo dva. Partizan je te sezone sa Osimom bio i jesenji prvak, ali kasnije će se ispostaviti da to nije bilo dovoljno za titulu prvaka Jugoslavije.

Foto: Porodièni album porodice Osim

Dva dana nakon osvajanja trofeja sa “crno-belima”, dakle 23. maja 1992. godine u prostorijama FS Jugoslavije, Ivica Osim podnosi neopozivu ostavku na mesto selektora Jugoslavije zbog ratnih sukoba u Bosni i Hercegovini.

Nakon odlaska iz Beograda, Osim je u fudbalskom klubu Partizan ostavio veliko nasleđe. Sugerisao je da ga na klupi treba zameniti Ljubiša Tumbaković, tada trener omladinske škole. Već naredne godine, Partizan je uverljivo osvojio titulu prvaka države, a postignuti su i brojni rekordi. Tumbaković je danas najtrofejniji trener ovog kluba, a trenirao ga je u dva mandata.

Takođe, zahvaljujući Osimovoj inicijativi i viziji, napravljen je i čuveni sportski trening centar Teleoptik – Partizan, poznat kao Zemunelo. Rađen je po uzoru na kamp fudbalskog kluba A.C. Milan, a nalazi se u Zemunu. Proteže se na oko 100.000 kvadratnih metara, dok u njemu treniraju sve selekcije ovog istaknutog beogradskog kluba koji je u svetu nadaleko poznat po svojoj omladinskoj školi.

Panatinaikos F.C. 1992/1994

Foto: Porodièni album porodice Osim

Nakon Partizana i selekcije Jugoslavije preuzima klupu grčkog Panatinaikosa. U glavnom gradu Grčke provodi dve godine, te osvaja grčki kup (1992/93) i Super kup (1993). U svojoj prvoj sezoni prvenstva Grčke, Alpha Ethniki 1992/93, Osimov Panathinaikos je završio na drugom mestu, sa bodom zaostatka za vodećim AEK-om koji je tada sa klupe veoma uspešno vodio Mostarac Dušan Bajević.

I naredne sezone AEK je osvojio titulu, dok je Panatinaikos opet bio drugi. Inače, Bajević je Osimu bio pomoćnik na klupi reprezentacije Jugoslavije u ciklusu kvalifikacija za odlazak na Evropsko prvenstvo 1988. godine, da bi mnogo godina kasnije sarađivali u NS/FS BIH.

I danas se sva sportska struka, odnosno bivši igrači i treneri, medijski predstavnici koji su pratili klub, te navijači Panatinaikosa slažu da su za dve godine boravka Ivice Osima u ovom grčkom gigantu udareni temelji za buduće sezone. Oslikavaju se, naravno, pobedničkim kupovima, dvostrukim naslovom prvaka države (1994/95, 1995/96), te ulaskom u polufinale UEFA Lige prvaka za sezonu 1995/96.

SK Šturm Grac 1994/2002

Foto: Porodièni album porodice Osim

Ono što je posebno interesantno jeste da je prvog maja 1909. godine osnovan SK Šturm Grac, istog dana kada je i Osim preminuo u ovom austrijskom gradu. U Šturmu je doživeo neke od najvećih i najblistavijih uspeha u svojoj karijeri.

Klub je preuzeo u leto 1994. godine na nagovor menadžera kluba Hajnca Šilhera, sa kojim je igrao u francuskom RC Strazburu.

Sa ekipom SK Šturma Osim je osvojio dva prvenstva Austrije (1997-98, 1998-99), tri austrijska kupa (1995-96, 1996-97, 1998-99), i tri Superkupa (1996, 1998, 1999). Također, SK Šturm Grac je tri godine zaredom (1998-2001) solidno nastupao u UEFA Ligi šampiona.

To su Šturmova jedina učešća u ovom elitnom fudbalskom takmičenju. Do 2022. godine SK Šturm je bio jedini austrijski klub koji je prošao grupnu fazu Lige šampiona, i igrao među preostalih 16 najboljih ekipa. Red Bul Salcburg je ponovio to dostignuće u sezoni 2021/22, više od dve decenije nakon ekipe SK Šturm koju je tada predvodio Osim.

Foto: Porodièni album porodice Osim

Štraus sa Grbavice je četiri puta (1995, 1998, 1999, 2000) bio trener godine u Austriji, izabran od strane Kronen Zeitung, novine koja tradicionalno nagrađuje najbolje timove, fudbalere i trenere. Kronen Zeitung je osnovan davne 1900. godine, a sedište redakcije se nalazi u glavnom gradu Austrije, Beču.

Kada je Grcz 2003. godine bio “evropska prestonica kulture” nekoliko kilometara pre ulaska u sami grad, tom istom dužinom, bili su okačeni veliki baneri sa likom Ivice Osima kao doborodošlica u kulturni i umetnički centar Evrope.

Popularni Švabo je u januaru 2009. godine na klupskoj proslavi povodom stogodišnjice postojanja SK Šturm Grac proglašen za trenera veka.

Početkom 2019. godine na proslavi povodom 110. godišnjice, proglašen je i za najznačajniju ličnost kluba u njegovoj istoriji. Tada dobija nagradu Longin, priznanje koje se dodeljuje u čast osnivača ovog kluba, Frica Longina.

DŽEF Junajted Čiba 2003/2006

Foto: Porodièni album porodice Osim

Iako je u Japanu radio samo nepunih pet godina, Ivica Osim ostavio je dubok i neizbrisiv trag. U periodu od 2003. do 2006. godine bio je trener DŽEF Junajted Čiba sa kojim je 2005. godine osvojio Džej liga kupa, prvi pehar u istoriji kluba.

Naredne godine, njegov sin Amar je prigrlio isti trofej. Treba naglasiti da su Ivica i Amar osvojili za sada jedina dva trofeja za ovaj japanski klub.

Najbolji rezultat u domaćem prvenstvu postiže već prve sezone, 2003/2004, kada je DŽEF Junajted osvojio treće mesto, pet bodova manje od tadašnjeg šampiona Jokohama F. Marinos.

Japanska profesionalna fudbalska liga (J1 League) je Ivici Osimu 2005. godine uručila specijalnu trenersku nagradu za izuzetan doprinos razvoja J1 League i japanskog fudbala uopšte.

Japan 2006/2008

Foto: Porodièni album porodice Osim

Štraus sa Grbavice postao je selektor Japana 21. jula 2006. godine. Reprezentaciju je predvodio u tačno dvadeset mečeva, a zabeležio je skor od 13 pobeda, 5 nerešenih i samo tri poraza uz uspešnost od 60%.

Na klupi “samuraja” debitovao je 9. avgusta 2006. godine u utakmici protiv selekcije Trinidada i Tobaga, na kojoj je Japan slavio rezultatom 2:0. Treba naglasiti da je Osim nasledio brazilsku legendu Zica, koji je bio selektor u periodu od 2002. do 2006. godine.

Prvi trofej sa selekcijom Japana osvojio na čuvenom Kirin Kupu koji je igran u periodu od 1. do 5. juna 2007. godine. Osim domaćina Japana, učesnici su bile selekcije Kolumbije i Crne Gore. Ivica Osim je predvodio “samuraje” i na Azijskom kupu od 7. do 29. jula 2007. godine koji je tada bio u zajedničkoj organizaciji Indonezije, Malezije, Tajlanda i Vijetnama.

“Samuraji” su u utakmici za treće mesto izgubili na penale od selekcije Južne Koreje rezultatom 6:5, nakon 0:0 u regularnom toku meča. Japan se vratio kući sa FIFA fair play nagradom i najboljim strelcem turnira, Naohiro Takaharom.

Foto: Porodièni album porodice Osim

U septembru 2007. godine Japan je sa Osimom učestvovao na Four Nations Tournament u austrijskom gradu Klagenfurtu na kojem je zauzeo prvo mesto. Nakon toga, tačnije 17. oktobra 2007. godine sa “samurajima” je osvojio i Afro-azijski kup nacija.

Tada su slavili nad selekcijom Egipta visokim rezultatom 4:1, a susret se odigrao na stadionu Nagai u Osaki. Ovo takmičenje se tradicionalno igra između pobednika Azijskog i Afričkog kupa nacija.

Ivica Osim je 16. novembra 2007. godine pretrpeo težak moždani udar u svom domu u Japanu. Nakon toga više nije bio u mogućnosti da se bavi trenerskim poslom sve do svoje smrti. Koliko je Osim bio cenjen u svetskim okvirima dovoljno govori podatak da su ga tada u bolnici Juntendo University Hospital Tokyo posetili predsjednik UEFA Mišel Platini i predsednik FIFA Sep Blater.

Švabo je vrlo kratko, dakle od juna do decembra 2008. godine bio i savetnik Fudbalskog saveza Japana.

Nogometni/fudbalski savez Bosne i Hercegovine 2011/2020

Foto: Porodièni album porodice Osim

Nakon što je NS/FS BIH suspendovan 1. aprila 2011. godine od strane FIFA-e i UEFA-a, zbog neusvajanja statuta koji je predviđao ukidanje tri člana predsedništva, formiran je Komitet za normalizaciju na čije čelo je postavljen legendarni stručnjak.

Formiranju ovog tela, i postavljanju Osima za vodećeg čoveka posredovali su Michel Platini i Sepp Blatter lično, koji su ga izuzetno cenili kao fudbalskog trenera i igrača, a pogotovo njegove ljudske kvalitete.

Nakon velikih napora i bezbroj sastanaka sa vodećim i istaknutim ljudima i političarima u zemlji, a ponajviše zahvaljujući Osimovom nepresušnom entuzijazmu, mudrosti i intelektu, suspenzija je ukinuta 30. maja iste godine na veliku radost navijača Bosne i Hercegovine.

Švabo je ostao na mestu predsednika Komiteta za normalizaciju NFSBIH do izbora prvog samostalnog predsednika te organizacije, odnosno do kraja 2012. godine.

Foto: Porodièni album porodice Osim

U periodu od 2012. do 2020. godine Ivica Osim bio je Predsednik odbora za savetovanje i posredovanje NS/FS BIH. Švabo je pomogao da se vrati kult reprezentacije, te je svojim neiscrpnim autoritetom sastajući se sa vodećim ljudima iz poslovnog, političkog i medijskog sveta Bosne i Hercegovine inicirao da reprezentacija i Savez dobiju vodeće sponzore na dugoročnom planu.

U toku njegovog mandata kao funkcionera Saveza, Bosna i Hercegovina je izborila do sada jedini nastup na nekom velikom fudbalskom takmičenju, a to je bio odlazak na Svetsko prvenstvo u Brazilu 2014. godine. U konačnom plasmanu, Bosna i Hercegovina je zauzela dvadeseto mesto od 32 zemlje učesnice.

Sa tadašnjim predsjednikom UEFA-e Mišelom Platinijem, Osim je takođe posredovao u finansiranju, izgradnji i otvaranju nacionalnog trening kampa reprezentacije Bosne i Hercegovine u Zenici.

Izgradnja je koštala deset miliona eura (osam miliona je izdvojila UEFA, a dva FIFA). Trening kamp je zvanično otvoren 2. septembra 2013. godine, a njegovoj inauguraciji prisustvovao je i gospodin Mišel Platini.

O autoru

Bojan Mustur živi i radi u Dohi, Katar. Kao strani dopisnik akreditovan od strane Qatar News Agency-QNA piše za sarajevski dnevni list Oslobođenje.

Član je Međunarodnog udruženja novinara (International Federation of Journalists - IFJ), Međunarodnog udruženja sportskih novinara (International Sports Press Association - AIPS), Udruženja sportskih novinara Bosne i Hercegovine (Association of Bosnia and Herzegovina Sports Journalists) i Udruženja novinara Bosne i Hercegovine (Association of Bosnia and Herzegovina Journalists).

Izveštavao je sa Svetskog prvenstva u Kataru 2022. godine (FIFA World Cup Qatar 2022TM), FIFA Arapskog prvenstva 2021(FIFA Arab Cup Qatar 2021TM), Azijske lige prvaka (AFC Champions League), kao i mnogih drugih katarskih fudbalskih takmičenja.

Blizak je član porodice Ivice Osima i čitav život je proveo pod njegovim jakim uticajem.