"Više od obične pobunjeničke grupe"; Ko su jemenski Huti?

U roku od samo nekoliko nedelja — počevši od kasnog leta 2026. godine — preuzeli su kontrolu nad jemenskom obalom Crvenog mora i ušli u otvoren sukob sa Saudijskom Arabijom. Gađaju Rijad raketama i sposobni su da ugroze jednu od najvažnijih pomorskih ruta na svetu.

Pokret je nastao devedesetih godina prošlog veka u provinciji Sada na severu Jemena, duž granice sa Saudijskom Arabijom. Osnovao ga je Husein Badredin al-Huti, po kome je pokret i dobio ime. Počeo je kao verski i kulturni preporod za Zejdite, ogranak šiitskog islama koji je vekovima dominirao severnim Jemenom.

Istorijski gledano, zejditski imami su vladali delovima zemlje sve do revolucije 1962. godine. U međuvremenu, Al-Huti je mobilisao mlade ljude putem mreže poznate kao "Omladina koja veruje". Pokret se predstavljao kao odgovor na marginalizaciju severa, korupciju režima predsednika Alija Abdulaha Saleha i širenje salafističkog uticaja koji je dolazio iz Saudijske Arabije.

Prekretnica u razvoju politike Huta bila je američka invazija na Irak 2003. godine, nakon čega se pokret radikalizovao i zauzeo otvoreno antiamerički stav.

Jemenske snage su ubile Huseina al-Hutija 2004. godine, što je pokrenulo niz od šest sukoba u Sadi koji su trajali do 2010. godine. Saudijska Arabija je intervenisala u jednoj od faza sukoba. Pokret je iz tih sukoba izašao vojno ojačan, a vođstvo je preuzeo Huseinov mlađi brat, Abdul-Malik al-Huti, koji do danas ostaje neprikosnoveni lider.

Abdul-Malik al-Huti Mohammed Hamoud / AFP / Profimedia

Kako se pokret razvijao, usvojio je naziv "Ansarulah", što u prenesenom značenju znači "Alahovi pomagači".

Put ka Sani

Nakon okupacije Iraka 2003. godine, pokret je ostao relativno neaktivan sve do izbijanja Arapskog proleća. Jemenski predsednik Saleh je 2011. godine, pod pritiskom protesta, prepustio vlast svom zameniku Abdrabu Mansuru Hadiju, ali je proces tranzicije prerastao u haos.

Huti su iskoristili nezadovoljstvo i sklopili neočekivani savez sa svojim dotadašnjim neprijateljem Salehom, koji je i dalje kontrolisao značajan deo vojske.

Huti su u septembru 2014. godine zauzeli glavni grad Sanu. Početkom 2015. godine, Hadi je pobegao u Aden, a zatim u Saudijsku Arabiju. Koalicija predvođena Saudijskom Arabijom pokrenula je u martu 2015. godine vojnu intervenciju sa ciljem vraćanja Hadijeve vlade na vlast. Usledila je jedna od najtežih humanitarnih kriza novijeg doba.

Savez sa Salehom se raspao krajem 2017. godine, kada su ga Huti ubili nakon što je pokušao da promeni stranu. Rat je 2022. godine ušao u fazu primirja pod okriljem UN-a. Hadija je zamenio Predsednički savet rukovodstva (PLC), na čijem je čelu Rašad al-Alimi, a koji deluje kao međunarodno priznata vlast.

Ideologija: Zajdijski preporod i "Osovina otpora"

Ideologija Huta najbolje se sažima u njihovom sloganu, poznatom kao "Sarka" (Povik): "Bog je najveći, smrt Americi, smrt Izraelu, prokletstvo Jevrejima, pobeda islamu." Pokret objedinjuje nekoliko elemenata. Prvi je verski preporod zajdijskog šiizma, zasnovan na ideji da pravo na vođstvo pripada potomcima porodice proroka Muhameda – lozi kojoj pripada i porodica Al-Huti. Drugi element je antiimperijalizam usmeren protiv SAD i Izraela, a treći je jemenski nacionalizam i otpor saudijskom uticaju.

U širem smislu, kao iranski zastupnik (proksi), Huti su postali sastavni deo iranske "Osovine otpora", zajedno sa Hezbolahom i iračkim šiitskim milicijama. Ipak, njihov odnos sa Teheranom nije odnos puke potčinjenosti. Iako godinama dobijaju iransku vojnu i finansijsku pomoć, regionalni stručnjaci ih već dugo opisuju kao najsamostalniju grupu u okviru te mreže, sa ambicijama koje se razlikuju od iranskih. Danas Huti kontrolišu Sanu i najgušće naseljen deo zemlje. Formalno, vlast vrši Vrhovni politički savet, na čijem je čelu Mahdi al-Mašat, ali stvarna moć je u rukama Abdul-Malika al-Hutija.

Pokret je pretrpeo teške gubitke u svom rukovodstvu – što najbolje ilustruje činjenica da novi načelnik Generalštaba, Jusuf al-Madani, lično nadgleda borbe protiv vladinih snaga na zapadnoj obali.

Arsenal

Huti su evoluirali od milicije naoružane lakim naoružanjem u snagu koja poseduje balističke i krstareće rakete, dronove velikog dometa, protivbrodske rakete i eksplozivna bespilotna plovila.

Veliki deo njihovog arsenala zasniva se na iranskim nacrtima, iako Huti tvrde da sve više sami proizvode to naoružanje. U septembru 2026. godine tvrdili su da su oborili saudijski avion F-15, koji je pogođen raketom domaće proizvodnje.

Na terenu, snage Huta ostvaruju teritorijalne dobitke u zapadnom delu zemlje, dok istovremeno svakodnevno uspešno odbijaju napade koalicije.

U međuvremenu, izvori bliski vladi koju podržava Rijad tvrde da je ofanzivu na obali predvodio Abdolreza Šahlai, oficir iranskih snaga "Kuds". Prema izveštajima, stotine oficira Iranske revolucionarne garde stacionirano je u Jemenu. Međutim, iranska vlada negira bilo kakvu umešanost, a portparol Ministarstva spoljnih poslova Esmail Bagei tvrdi da su Huti nezavisni akteri sa sopstvenim interesima.

Od Crvenog mora do rata sa Iranom

Huti su privukli pažnju svetske javnosti tokom rata u Gazi kada su, 19. oktobra 2023. godine, raketama i dronovima gađali brodove koji su prolazili kroz moreuz Bab el Mandeb, pozivajući se na solidarnost sa Palestincima. Kao odgovor, SAD i Velika Britanija su izvele vazdušne udare početkom 2024. godine, nakon velikog talasa američkih napada u martu 2025.

EPA/YAHYA ARHAB

Leto je donelo eskalaciju. Kada je Ratna mornarica SAD 14. jula ponovo uvela blokadu Irana, visoki zvaničnik Huta upozorio je da su spremni da zatvore moreuz Bab el Mandeb. Prema navodima Rojtersa, Iran je zatražio od Huta da budu spremni da zatvore moreuz ukoliko SAD napadnu iransku energetsku infrastrukturu.

Avion kompanije "Mahan er" (Mahan Air), koji je prevozio komandante Revolucionarne garde i naoružanje, pokušao je 13. jula da sleti u Sanu. Snage jemenske vlade i Saudijska Arabija gađale su pistu. Kao odgovor na to, Huti su proglasili kraj primirja sa vladom i Rijadom. Sedam dana kasnije, objavili su pomorsku blokadu Saudijske Arabije.

Rat protiv Saudijske Arabije

Kopnena ofanziva počela je 3. septembra 2025. godine. Nakon brze bitke za Mohu, vlada je izgubila kontrolu nad područjima oko moreuza Bab el Mandeb. Kao posledica toga, čitava zapadna obala Jemena – izuzev okruga Midi – pala je pod kontrolu Huta. Usledilo je zauzimanje strateški važnog ostrva Majun (Perim), smeštenog u samom moreuzu. Reč je o ključnoj ruti za izvoz saudijske nafte.

Saudijski prestolonaslednik zatražio je pomoć od Vašingtona, ali je nije dobio u obliku u kojem je želeo. Portal Aksios izvestio je da je Muhamed bin Salman 10. septembra dvaput pozvao predsednika Donalda Trampa kako bi zatražio napade na Hute, ali je Tramp to odbio. Prema navodima CNN-a, više od 100 američkih vojnih savetnika u Saudijskoj Arabiji pruža obaveštajnu podršku saudijskoj vojsci.

EPA/YAHYA ARHAB

Oktobar je doneo najkrvavije napade na saudijskom tlu u poslednjoj deceniji. U napadu na aerodrom u Rijadu, izvedenom u subotu, poginulo je najmanje 13 ljudi, dok je više od 300 povređeno, izveštava Al Džazira. Dan kasnije, raketa je ponovo pogodila aerodrom, usmrtivši jednu i ranivši 11 osoba. Brojne međunarodne avio-kompanije – uključujući "Air France-KLM", "Lufthansu", "Deltu" i "Qatar Airways" – obustavile su letove ka Saudijskoj Arabiji i susednim zemljama.

Lokalni akter sa globalnim posledicama

Huti trenutno vode rat na više frontova istovremeno: kopneni rat protiv PLC-a radi kontrole nad Taizom i Maribom, raketnu kampanju protiv Saudijske Arabije, kao i vršenje pritiska na globalnu trgovinu putem kontrole moreuza Bab el Mandeb. Usred svega toga, Teheran nudi posredovanje. Iranski ministar spoljnih poslova Abas Aragči izjavio je da je Iran spreman da pomogne u pokretanju dijaloga i postizanju političkog rešenja.

Imajući sve ovo u vidu, Huti su – neverovatnom brzinom i zamahom – evoluirali od lokalnog aktera čije su se ambicije protezale otprilike do dometa kalašnjikova, u silu dovoljno otpornu da izdrži udarce i uzvrati snagom koju osećaju čak i najmoćniji svetski akteri.