"Uhapsite Netanjahua"

Očekuje se da će Netanjahu otputovati u Mađarsku 21. marta 2026. godine, kako bi govorio na Konferenciji konzervativne političke akcije u Mađarskoj, saopštio je zvanični izvor. Poseta dolazi neposredno pre nacionalnih izbora u Mađarskoj, zakazanih za 12. april.

Međunarodni krivični sud ( MKS ) je 21. novembra 2024. godine izdao nalog za hapšenje Netanjahua, zajedno sa tadašnjim izraelskim ministrom odbrane Joavom Galantom, zbog navodnog zločina protiv čovečnosti i ratnih zločina počinjenih u Pojasu Gaze najmanje od 8. oktobra 2023. I Netanjahu i Galant su i dalje u bekstvu od pravde pred MKS-om. Zemlje članice MKS-a su dužne da ih uhapse ako uđu na njihovu teritoriju.

"Uprkos odluci da napusti MKS, Mađarska je i dalje zemlja članica i dalje je obavezna da hapsi i preda pojedince koje traži sud", rekla je Alis Oten, istraživačica međunarodnog pravosuđa u organizaciji "Human Rights Watch". "Kršeći ovu obavezu, po drugi put za manje od godinu dana, Mađarska bi dodatno učvrstila nekažnjivost za teške zločine u Palestini i još jednom izdala žrtve kojima je pravda bila uskraćena predugo."

Netanjahuova planirana poseta Mađarskoj trebalo bi da se održi u trenutku kada Izrael i Sjedinjene Države izvode hiljade vazdušnih napada na Iran, a Iran odgovara stotinama napada na Izrael i zemlje Zaliva. Početkom marta, izraelska vojska je eskalirala svoje napade u Libanu i naredila hitnu evakuaciju velikih područja južnog Libana i južnih predgrađa Bejruta, što povećava realnu verovatnoću počinjenja ratnog zločina prisilnog raseljavanja. Eskalacija neprijateljstava i sve veći rizici ozbiljnih kršenja međunarodnih ljudskih prava i humanitarnog prava naglašavaju hitnu potrebu za poštovanjem vladavine prava i podrškom kredibilnim putevima za pravdu, kao što je MKS, saopštila je organizacija "Human Rights Watch".

Attila KISBENEDEK / AFP / Profimedia

Od oktobra 2023. godine, izraelske snage su počinile ratne zločine, zločine protiv čovečnosti i genocid u Pojasu Gaze. Kontinuirano ograničenje ulaska pomoći u Gazu izazvalo je kritičnu nestašicu lekova, opreme za obnovu, hrane i vode.

U aprilu 2025. godine, Netanjahu je posetio Mađarsku, ali ga mađarske vlasti nisu uhapsile. U julu su sudije MKS-a utvrdile da Mađarska nije ispunila svoju obavezu saradnje sa sudom i prosledile su nalaz njegovom nadzornom telu, Skupštini država članica. Tokom svog godišnjeg zasedanja u decembru, Skupština je primetila sudski nalaz, ali nije preduzela odlučnije mere. Zemlje članice MKS-a trebalo bi da pojačaju svoje odgovore na odustajanje od saradnje.

Tokom posete u aprilu 2025. godine, mađarski premijer Viktor Orban objavio je nameru svoje vlade da se povuče iz ugovora o MKS-u, odnosno Rimskog statuta. Dana 2. juna, mađarske vlasti su zvanično obavestile generalnog sekretara Ujedinjenih nacija o povlačenju Mađarske, koje će stupiti na snagu 2. juna 2026. godine, godinu dana kasnije. Mađarski međunarodni pravnici i organizacije civilnog društva kritikovali su odluku o povlačenju iz MKS-a.

Evropska komisija je u maju 2025. godine naznačila da je "u procesu analize najavljenog povlačenja Mađarske iz MKS-a u svetlu pravnih tekovina EU ", odnosno korpusa prava EU koji obuhvata poštovanje ljudskih prava, demokratije i vladavine prava. Međutim, nema naznaka da je procena Komisije napredovala.

• Zašto Bibi nije uhapšen? Orban: Ima tri razloga
• Dva čoveka koja su napravila haos su se srela: Razbićemo ih

Rukovodstvo EU i države članice, zajedno sa drugim zemljama članicama MKS-a, trebalo bi da izvrše pritisak na Mađarsku da povuče svoje povlačenje iz suda, javno podsete Mađarsku na njene tekuće obaveze kao članice MKS-a i pozovu mađarske vlasti da sarađuju sa sudom hapšenjem Netanjahua. Ukoliko se poseta održi, trebalo bi da snažno osude kontinuirani neuspeh Mađarske da sarađuje sa sudom i nedvosmisleno potvrde svoju posvećenost izvršenju svih tekućih naloga MKS-a, bez obzira na koga su usmereni, saopštila je organizacija Human Rights Watch.

Evropska komisija i države članice EU trebalo bi da razmotre i odluku Mađarske da napusti MKS kao dodatni rizik od ozbiljnog kršenja osnovnih vrednosti EU i da razmotre uključivanje povlačenja u obim trenutne procedure prema članu 7. Takođe bi trebalo da procene koje druge mere i akcije treba preduzeti. To bi moglo da uključi pokretanje postupka koji bi mogao dovesti do utvrđivanja da je Mađarska prekršila pravo EU.

"Orbanova vlada će ponovo prostrti crveni tepih za Netanjahua, kada bude obavezna da ga uhapsi", rekao je Oten. "Ćutanje i uporna neaktivnost EU rizikuju slanje opasne poruke o prećutnom odobravanju dok izraelska vlada nastavlja da bude odgovorna za zločine."