Bojan Stanić za "Kompas": "U susret strateškom partnerstvu sa Sjedinjenim Državama"

Kolumnu Bojana Stanića za "Kompas" prenosimo u celosti:

"Često se ističe da zbog svog geografskog položaja, koji karakteriše nedostatak izlaza na more i okruženost članicama EU, odnosno NATO pakta, Srbija nema 'luksuz' loših političkih odnosa sa Briselom, kao administrativnim centrom Evropske unije, odnosno Organizacije Severnoatlantskog (vojnog) sporazuma, bez obzira na bolno istorijsko iskustvo poslednje decenije 20. veka i prve decenije 21. veka, koje je uključivalo i kršenje međunaronog prava na štetu srpskih interesa. Na to se, po okvirnoj analogiji, može nadovezati mišljenje analitičara da ni EU kao zavisna od uvoza energenata, tehnologije, ali i bezbednosti, nema luksuz loših političkih odnosa sa Vašingtonom, bez obzira na česta politička i diplomatska omalovažavanja, posebno od aktuelne američke administracije, bilo da je u pitanju pozicija EU prema suverenitetu nad Grenlandom ili prema ratu SAD i Izraela protiv Irana.

Po logici stvari, ako Srbija u mnogo aspekata zavisi od EU, a EU od Sjedinjenih Država, znači li to da Srbija zavisi i od SAD? Znači, više-manje, htelo to da se prizna ili ne. Uzmimo na primer da su SAD najveća privreda sveta, država koja poseduje najorganizovaniju i najopremljeniju armiju, zemlja koja ima lidersku poziciju u najsavremenijim tehnologijama i ima najprestižnije univerzitete globalno, da je energetska i resursna sila, da generalno ima dobar imidž u svetu, podržan američkom pop-kulturom, posebno među zemljama, koje se osećaju ugroženim od strane regionalnih sila.

Ta kompleksna država koja je svoje shvatanje slobode praktično brendirala i nudi ga svetu bilo kao Coca-Cola ili američki san, uz isticanje prava na izuzetnost i pravo zaštite svojih nacionalnih interesa u bilo kom kutku sveta, istina sada manje eksplicitno nego ranije (posebno u periodu 1991-2008, koji se u savremenoj političkoj teoriji zove još i Pax America), osnovana je pre 250. godina.

Neko će s pravom reći, pa čekajte, ali najstarija kuća u privatnoj upotrebi u Beogradu je značajno starija od Sjedinjenih Država, misleći na objekat na adresi Cara Dušana 10, koja je izgrađena u prvoj polovini 18. veka. Međutim, neko će drugi reći, a koliko je stara Srbija pod sadašnjim imenom, ili Nemačka, ili Ruska Federacija, pa još, da li ima ustav koji se praktično nepromenjen, kontinuirano primenjuje skoro četvrt milenijuma.

Neko će otići i dalje i reći da je to prva država koja se oslobodila kolonijalizma, odnosno da su upravo reči Tomasa Džefersona, koje počinju sa 'Kada se u toku ljudskih događanja…', inspirisale pokretače francuske revolucije, a ne obrnuto. Sve to treba sagledati, analizirati i zaključiti da Sjedinjene Države, u najmanju ruku nisu 'repa bez korena', slučajno stvorena i ojačala država, već jedan od ključnih činilaca još uvek aktuelnog svetskog poretka.

Ovako nabrojana mišljenja predstavljaju samo vrh kompleksnosti američke državnosti, mentaliteta i njihovih interesa. Ne kako bismo im se divili kao 'amerikanofili', već kako bismo doprineli formiranju jasne pregovaračke pozicije u cilju boljeg međusobnog razumevanja, posebno u svetlu želje da se pokrene i sprovede strateški dijalog sa idejom potpisivanja strateškog partnerstva, sličnog onima koje Srbija ima potpisane sa Francuskom, Kinom, Rusijom, Ujedinjenim Arapskim Emiratima i drugima.

Srpsko-američki odnosni imaju dug istorijski put, koji se sastoji od međudržavnih sporazuma, ali i individualnih doprinosa, sukoba i savezništva. Pomenimo samo da se u tezama američkog predsednika Vudroa Vilsona o uređenju Evrope i sveta posle 'Velikog', odnosno Prvog svetskog rata, pominje Srbija, kojoj treba obnoviti nezavisnost (iako se tada, istine radi, naša zemlja za nezavisnost već izborila).

Možda se u tezama aktuelnih stratega Bele Kuće opet pominje Srbija, a ne treba zaboraviti ni pismo poslato od američkog predsednika na adresu srpskog predsednika sa pozivom da se otpočnu 'fer trgovinski pregovori'.

Bilo kako bilo, strateški dijalog između Beograda i Vašingtona počeo je sa entuzijazmom srpske strane da je u pitanju novo poglavlje u odnosima između dve države, koje će ponovo uvažavati interese Srbije, ne samo u oblasti naučnog istraživanja i energetske stabilnosti, već i u delu smanjivanja političkog rizika na ovim prostorima, koji je često opredeljujući faktor za domaće i strane investicije, koje su osnova ekonomske dinamike, rasta i razvoja."