Eksperimentalni lek zaustavio agresivni rak kod većine pacijenata; Otkriven novi način borbe protiv tumora

U kliničkom ispitivanju eksperimentalnog leka, bolest je zaustavljena kod 67 odsto pacijenata sa povratnim mezoteliomom, a kod pojedinih obolelih zabeleženo je i smanjenje tumora. Terapija je uglavnom bila dobro podnošljiva, a rezultati ukazuju na mogućnost produženja života pacijenata koji su do sada imali veoma ograničene mogućnosti lečenja.

Mezoteliom se često razvija decenijama nakon prvog kontakta sa azbestom. Udahnuta azbestna vlakna mogu ostati zarobljena u plućima i izazivati dugotrajnu upalu, koja vremenom može doprineti nastanku tumora.

Iako je bolest retka, veoma je smrtonosna. Svake godine u svetu se dijagnostikuje oko 30.000 slučajeva. Najčešće pogađa muškarce koji su tokom radnog veka bili izloženi azbestu, poput radnika u brodogradnji, preradi nafte ili proizvodnji materijala koji sadrže azbest.

Standardne terapije, uključujući hemoterapiju i imunoterapiju, pružaju ograničene rezultate. Prosečno preživljavanje nakon dijagnoze iznosi oko 12 meseci, dok je svega oko 10 odsto pacijenata živo pet godina nakon otkrivanja bolesti.

Vita Sun/Shutterstock

"Ovo je bolest sa ogromnom i nezadovoljenom medicinskom potrebom", rekao je profesor Brajan Kanif sa Univerziteta Vermont.

Napad na "energetsku fabriku" raka

Studija objavljena u časopisu Nature Communications, koju su predvodili Kanif, istraživačica Viktorija Gibson i međunarodni saradnici, donosi drugačiji pogled na ulogu antioksidanasa u lečenju raka.

Godinama su naučnici pokušavali da uspore razvoj tumora povećavanjem količine antioksidanasa, verujući da bi smanjenje oksidativnog stresa moglo da oslabi ćelije raka. Međutim, mnogi takvi pokušaji nisu uspeli, a pojedina istraživanja pokazala su čak da dodatni antioksidansi mogu pomoći tumorima da prežive.

Tim sa Univerziteta Vermont krenuo je suprotnim putem.

Umesto zaštite tumorskih ćelija od oštećenja, istraživači su odlučili da blokiraju njihov prirodni odbrambeni mehanizam i omoguće nagomilavanje štetnih molekula koje bi ih na kraju uništile.

Ključnu ulogu u ovom procesu ima enzim peroksiredoksin 3, poznat kao PRX3.

Ovaj enzim nalazi se u mitohondrijama - delovima ćelije zaduženim za proizvodnju energije i pomaže ćelijama raka da prežive velike količine reaktivnih kiseoničnih jedinjenja koja nastaju zbog ubrzanog metabolizma tumora.

Istraživači su zaključili da bi blokiranje PRX3 moglo da bude efikasan način da se tumor napadne iznutra.

Eksperimentalni lek zaustavio napredovanje bolesti kod većine pacijenata

Na osnovu laboratorijskih otkrića razvijen je eksperimentalni lek RSO-021, koji je nastao od prirodnog antibiotika tiostreptona.

Lek deluje tako što onemogućava funkciju enzima PRX3. Kada se ovaj zaštitni mehanizam ukloni, u mitohondrijama tumorskih ćelija dolazi do nagomilavanja vodonik-peroksida, što izaziva njihovo odumiranje.

Pošto ćelije raka stvaraju mnogo više reaktivnih kiseoničnih jedinjenja nego zdrave ćelije, one su zavisnije od PRX3 enzima. Upravo ta razlika mogla bi omogućiti da terapija prvenstveno napada tumor, uz manji rizik po zdrava tkiva.

Shutterstock/fizkes

U prvoj fazi kliničkog ispitivanja, sprovedenoj između 2022. i 2023. godine u Velikoj Britaniji, učestvovali su pacijenti sa povratnim mezoteliomom.

Lek je primenjivan direktno u grudni koš putem katetera koji se već koristi kod pacijenata sa pleuralnim izlivom - nakupljanjem tečnosti između pluća i zida grudnog koša. Oko 90 odsto obolelih od mezotelioma razvija ovu komplikaciju.

Kod 67 odsto pacijenata bolest nije napredovala tokom lečenja, dok su pojedini pacijenti imali i smanjenje tumorskih promena.

Prosečno vreme bez pogoršanja bolesti iznosilo je 4,2 meseca, što je slično rezultatima postojećih terapija. Ipak, ukupno preživljavanje kod 15 učesnika studije bilo je bolje nego što se obično očekuje kod pacijenata sa ovom bolešću.

Druga faza kliničkog ispitivanja je završena, a rezultati bi trebalo da budu predstavljeni na jednom od velikih međunarodnih onkoloških skupova.

Paralelno se razvijaju nove generacije lekova koji ciljaju PRX3 enzim. Naučnici rade na jedinjenjima koja bi bila rastvorljivija i koja bi potencijalno mogla da se koriste u obliku tableta.