Beograd pravi zeleni štit od sve većih vrućina: Parkovi, drvoredi i šume postaju jedan sistem

Beograd planira da postojeće šume, parkove, drvorede i druge zelene površine poveže u mrežu urbanih šuma koja bi trebalo da pomogne gradu da se prilagodi sve češćim i intenzivnijim toplotnim talasima.

Kako se boriti sa vrućinom

Beogradski vreo dan. Ne može se bez klime, ali unutra. A kako je napolju? Preporuke su da se tokom najtoplijeg dela dana ne izlazi bez preke potrebe, dok asfalt i beton dodatno pojačavaju toplotu i boravak na ulicama čine sve neprijatnijim.

Može li drugačije? Deo odgovora mogao bi da bude u zelenilu koje Beograd već ima, ali i u načinu na koji će ga ubuduće planirati i povezivati.

Grad Beograd kroz Program razvoja urbanih šuma za period od 2025. do 2035. godine, čiji je nacrt trenutno na javnom uvidu, planira da postojeće šume, parkove, drvorede i druge zelene površine posmatra kao jedinstven sistem koji može da pomogne gradu da se prilagodi posledicama klimatskih promena.

Prema odgovorima Sekretarijata za zaštitu životne sredine Grada Beograda, urbane šume imaju višestruku ulogu - od ublažavanja efekta urbanih toplotnih ostrva i regulisanja mikroklime do poboljšanja kvaliteta vazduha, zaštite od ekstremnih vremenskih događaja i očuvanja biodiverziteta.

Vladimir Nenezic/Shutterstock

Urbana šuma nije samo klasična šuma

Kako objašnjavaju iz Sekretarijata, savremeni koncept urbanih šuma ne odnosi se samo na velike šumske komplekse.

U taj sistem ulaze i grupe stabala i pojedinačna stabla u parkovima, drvoredima, baštama, stambenim blokovima, kao i zelenilo na javnim i zapuštenim površinama.

Drugim rečima, ideja je da se različiti oblici zelenila povežu u mrežu koja spaja prirodne i izgrađene delove grada.

"Urbana šuma je šuma za građane", navode iz Sekretarijata.

Jedan od najvažnijih razloga za razvoj takvog sistema jeste upravo sve izraženiji uticaj visokih temperatura.

Krošnje drveća stvaraju hlad i sprečavaju direktno zagrevanje asfalta, betona, fasada i drugih površina. Vegetacija kroz proces evapotranspiracije koristi toplotnu energiju za isparavanje vode, čime se smanjuje zagrevanje vazduha.

Istovremeno, drveće može da doprinese smanjenju koncentracije pojedinih zagađujućih materija, zadržava čestice prašine, vezuje ugljen-dioksid i sprečava ponovno podizanje prašine sa zemljišta.

Veće i međusobno povezane zelene površine mogu da formiraju hladnije mikroklimatske zone i doprinesu strujanju hladnijeg vazduha prema okolnim urbanim područjima.

Foto: Shutterstock/Bloodberry

Plan za narednih deset godina

Program razvoja urbanih šuma predviđa unapređenje i proširenje sistema urbanih šuma kroz održivo i klimatski otpornije planiranje.

Planirano je očuvanje postojećih šumskih površina, njihova pravna zaštita i unapređenje upravljanja, ali i povećanje površina pod urbanim šumama, obnova degradiranih prostora i razvoj zelenih i plavo-zelenih koridora.

Jedan od ciljeva je povezivanje šuma, parkova, rečnih koridora i drugih zelenih površina u funkcionalnu ekološku mrežu.

Program predviđa i mere zaštite od požara, suša, oluja, bolesti i štetočina, kao i kontrolu invazivnih vrsta.

Za građane bi njegova realizacija, prema navodima Sekretarijata, trebalo da znači više kvalitetnih zelenih prostora za rekreaciju, prijatniju mikroklimu, čistiji vazduh i veću zaštitu od ekstremnih vremenskih pojava.

Shutterstock/sarenac77

Bez brzih rešenja

Ipak, iz Sekretarijata naglašavaju da Program ne znači da će se postojeća struktura zelenih površina preko noći promeniti niti da će odmah biti formirane velike nove šume.

Suština je i u drugačijem načinu upravljanja postojećim zelenim površinama.

Postojeće šume trebalo bi, u okviru zakonskog okvira, da budu prepoznate kao urbane šume kojima se upravlja drugačije od šuma čija je osnovna funkcija proizvodnja drveta.

Istovremeno, Program predviđa povećanje površina pod urbanim šumama i razvoj novih zelenih struktura tamo gde za to postoje prostorni i planski uslovi.

Beograd je i prethodnih godina usvajao dokumente koji se odnose na pošumljavanje, zelenu infrastrukturu i prilagođavanje klimatskim promenama, a cilj novog programa je da se različiti elementi zelene i plave infrastrukture više ne posmatraju izolovano.

Kao jedan od primera dobre prakse Sekretarijat navodi Ljubljanu, sa kojom je Beograd sarađivao u okviru evropskog projekta "UrbforDan", posebno na iskustvima upravljanja urbanom šumom Golovec.

Foto: Shutterstock/Bloodberry

Rezultati ovakvih planova neće biti vidljivi odmah. Stablima su potrebne godine da razviju krošnje koje daju ozbiljniji hlad, a novim šumama još duže da ostvare puni ekološki efekat.

Ali upravo zbog sve češćih vrelih leta, pitanje zelenila sve manje je samo pitanje izgleda grada, a sve više pitanje koliko će Beograd biti otporan na temperature koje prelaze 35 stepeni.