Čuvar istorije: Vek od osnivanja Arhiva Vojvodine

Inicijator je bio tada&scaron;nji upravnik Državnog arhiva u Beogradu dr Rista Odavić, a prvi upravnik, državni arhivar, dana&scaron;njeg Arhiva Vojvodine bio je dr Dimitrije Kirilović, poznati nacionalni radnik.Zadatak Državne arhive u Novom Sadu bio je da prikuplja, čuva i obrađuje, arhivsku građu sa područja Banata, Bačke, Srema i Baranje.Promena imenaPrvobitni naziv, od 1926. do 1941. bio je Državna arhiva u Novom Sadu.Kao datum osnivanja uzima se 5. avgust 1926. po&scaron;to je tog dana izdat ukaz Ministarstva prosvete Kraljevine SHS, kojim je dr Dimitrije Kirilović imenovan za arhivara Državne arhive u Novom Sadu.Dimitrije Kirilović (1894 - 1956) bibliotekar, arhivar, bibliograf, istoričar, literata, istoričar, prethodno je radio na Filosofskom fakultetu u Skoplju.Zavr&scaron;io je inače osim klasične gimnazije i bogosloviju u Sremskim Karlovcima, da bi potom studirao pedagogiju i filologiju u Budimpe&scaron;ti, Zagrebu i Pragu. Doktorirao je 1924. Bio je takođe pomoćnik sekretara Matice Srpske.Sa funkcije u Državnom arhivu u Novom Sadu uklonili su ga okupatori 1941. kada se sklonio u Beogradu, da bi se u Novi Sad vratio po oslobođenju.Arhivska građaGlavni Kirilovićev saradnik, znameniti srpski istoričar Aleksa Ivić imao je krajem te 1926. obavezu da oblikuje izve&scaron;taj o stanju i obimu zatečene arhivske građe na prostoru Vojvodine.Reč je pre svega bila o građi proistekloj iz rada prethodno postojećih županija na tom prostoru, Bačko - Bodro&scaron;ke, Torontalske, Tami&scaron;ke, Sremske, a delom i drugih, kao Baranjske, odnosno oblasti u vreme Kraljevine SHS, kakve su formalno ustanovljene Vidovdanskim ustavom 1921. godine, i to Podunavske, Beogradske, Sremske i Bačke (koja je uključivala i na&scaron;u Baranju).Istoričar, univerzitetski profesor Aleksa Ivić (1881 - 1948) za razliku od Kirilovića koji je rodom bio bačvanin, rođen je u Sremu. Studirao je u Beču, istoriju i slavistiku. Među njegovim profesorima bili su i Konstantin Jireček, veliki istoričar, rodom Čeh, autor jedne jo&scaron; uvek nezamenjive Istorije Srba, ili Vatroslav Jagić, znameniti slavista. Zvanje doktora nauka Ivić stiče 1905. Izvesno vreme bio je i poslanik u hrvatsko slavonskom saboru u Zagrebu.Posle stvaranja Kraljevine SHS postaje univerzitetski profesor na novooblikovanom Pravnom fakultetu u Subotici, tada u sklopu Univerziteta u Beogradu, poput Filosofskog u Skoplju. Poznat kao retko posvećen arhivski istraživač, priredio je vi&scaron;e zbirki građe relevantne za pro&scaron;lost Srba iz bečkih arhiva. Kao istoriograf najvi&scaron;e se bavio istorijom Srba u Habzbur&scaron;koj monarhiji. Njegovim najuspelijim delom smatra se Istorija Srba u Vojvodini, publikovana 1929.Neumornim predanim radom Kirilović je sakupljao građu u sklopu procesa restitucije Iz Beča, Pe&scaron;te, Temi&scaron;vara, i drugih centara negda&scaron;nje habzbur&scaron;ke Austrije odnosno istorijske Ugarske.Postupno je u centralnoj arhivskoj kući u Novom Sadu u međuratnom periodu prikupio materijale prethodnih županija, odnosno administrativnih sredi&scaron;ta, iz Vr&scaron;ca, Bečkereka odnosno Petrovgrada, Sombora, stariju građu proisteklu iz delatnosti Vojne granice, &Scaron;ajka&scaron;ke, Kikindskog di&scaron;trikta, raznih vlastelinstava, građu iz perioda Mađarske bune krajem četrdesetih 19. veka, građu magistrata Petrovaradina, odnosno Novog Sada, matične knjige populacije, stare planove mesta, građu Narodne uprave iz 1918/19, različitu građu vezanu za javni život, poznate ličnosti, sve do prepiske.Deo građe otuđenSticajem nesrećnih okolnosti po&scaron;to je Arhiv do okupacije aprila 1941. bio sme&scaron;ten u Petrovaradinu, tokom okupacije na&scaron;ao se na tlu NDH, kada je deo građe otuđen, odnesen u inostranstvo ili naprosto pokraden. Kraj rata preostala građa dočekala je u lagumima Petrovaradinske tvrđave.Ubrzo po oslobođenju sme&scaron;tena je u Bansku palatu, potonje Izvr&scaron;no veće Vojvodine.Od tada zvanični naziv bio je Vojvođanska arhiva, a delatnost joj je omeđana na prostor novooblikovane autonomne pokrajine.Od 1958. zvanični naziv bio je Istorijski arhiv AP Vojvodine, prethodno od 1951. Državna arhiva AP Vojvodine. Njenim fondovima priključena je i zaostav&scaron;tina Poljoprivrednog arhiva, kao i građa proistekla iz rada Dunavske banovine Kraljevine Jugoslavije (1929 - 1941) koja je pokrivala celokupan prostor dana&scaron;nje Vojvodine, sa Baranjom i značajnom delom centralne Srbije, sa sredi&scaron;tem u Novom Sadu.Godine 1970. ustanova je dobila ime koje nosi i danas Arhiv Vojvodine.U prvo vreme, po osnivanju, Arhiv je bio sme&scaron;ten u prostoru Prosvetnog inspektorijata, u Futo&scaron;koj, Novom Sadu. Po&scaron;to tu nije bilo uslova za ozbiljan rad od 1934. nalazio se u Petrovaradinu, gde je dočekao i okupaciju 1941.Posle boravka u zdanju Banske palate, od 1956. nalazio se u Sremskim Karlovcima u Patrijar&scaron;ijskom dvoru i zgradi Narodnih fondova, pri čemu je deo građe bio sme&scaron;ten u zdanje Magistarta Karlovačkog a deo u manastiru Beočin.U tom periodu posle ponovne restitucije vraćen je deo građe odvučen od stane okupacionih vlasti tokom Drugog svetskog rata, iz Austrije, Čehoslovačke, Mađarske.Od kraja osamdesetih Arhiv Vojvodine sme&scaron;ten je u ulici Žarka Vasiljevića u Novom Sadu, u zdanju primernih dimenzija posebno adaptiranom za potrebe arhiva.Osim primarnog posla arhivistike, danas po najvi&scaron;im standardima struke, poslednjih godina, pod upravom dr Neboj&scaron;e Kuzmanovića Arhiv Vojvodine se &scaron;iroko bavi i izdavačkom delatno&scaron;ću, pokrivajući uglavnom oblasti posebne važnosti za istoriju i kulturu Srba.

Čuvar istorije: Vek od osnivanja Arhiva Vojvodine

0 Komentari

B92 na društvenim mrežama