Od državne štamparije do savremene poslovne zgrade: Kako je ponovo zasijao socijalistički simbol Beograda

Zgrada BIGZ-a, odnosno nekada&scaron;nja zgrada Državne &scaron;tamparije u Beogradu, jedno je od najznačajnijih dela arhitekte Dragi&scaron;e Bra&scaron;ovana, uz Milana Zlokovića i Nikolu Dobrovića jednog od tri utemeljivača moderne arhitekture u Srbiji. Zavr&scaron;ena 1940. godine, ova zgrada smatra se jednim od vrhunaca domaće rane moderne arhitekture, a ujedno važi i za jedno od tri najvažnija Bra&scaron;ovanova dela, zajedno sa Palatom Dunavske banovine i Zgradom Komande ratnog vazduhoplovstva.Ugled koji Bra&scaron;ovan uživa među arhitektama možda najbolje oslikava izjava arhitekte Marija Jobsta: &quot;Ja ne mogu da preprojektujem i nadziđujem Bra&scaron;ovana.&quot; Sličan odnos prema ovom nasleđu imale su i arhitekte iz studija Remorker Architects, angažovane na rekonstrukciji BIGZ-a. Novi vlasnik nije želeo da menja arhitektonsku kompoziciju objekta, već je akcenat stavljen na potpuno preuređenje enterijera i kompletnu restauraciju fasadne strukture. View this post on Instagram A post shared by @deutschophileAli, pre nego &scaron;to se osvrnemo na ovaj uspe&scaron;an poduhvat, važno je podsetiti na istorijski, arhitektonski i kulturni značaj zgrade nekada&scaron;njeg Beogradskog izdavačko-grafičkog zavoda.Izgradnja Državne &scaron;tamparije započela je nakon konkursa Ministarstva prosvete iz 1933. godine, na kojem je pobedio Bra&scaron;ovan. Tokom pripreme projekta arhitekta je boravio u Nemačkoj proučavajući najsavremenije &scaron;tamparske pogone. Prvobitno planirana lokacija kod Kalenić pijace napu&scaron;tena je na njegovo insistiranje, a za gradnju je izabrana parcela na Senjaku, uz tada&scaron;nju ulicu Vojvode Mi&scaron;ića. Zgrada je građena od 1937. do 1940. godine. Njena osnova u obliku ćiriličnog slova &quot;П&ldquo; aludirala je na stare &scaron;tamparske prese, dok je celokupna forma podsećala na stilizovanu Gutenbergovu ma&scaron;inu.Posebno je zanimljiva zaobljena &quot;staklena kula&ldquo; na vrhu, koju su arhitekte iz Remorkera prepoznale kao motiv knjige postavljene na vrh &scaron;tamparske ma&scaron;ine, &scaron;to odgovara funkciji biblioteke u okviru koje se nalazila i struktura zastakljenog stepeni&scaron;ta.Temeljna ploča debljine jednog metraObjekat je objedinjavao proizvodne, administrativne, arhivske i prateće sadržaje. Proizvodnja se odvijala od suterena do petog sprata, dok su vi&scaron;i nivoi bili namenjeni upravi, arhivi i prostorima za odmor zaposlenih. Dva stepeni&scaron;ta i teretni liftovi bili su simetrično raspoređeni oko centralnog jezgra, a projektovana su i dva odvojena ulaza za radnike i administraciju.Poseban izazov predstavljalo je klizno, glinovito zemlji&scaron;te i velika težina &scaron;tamparskih ma&scaron;ina. Zato je Bra&scaron;ovan primenio armirano-betonski skelet oslonjen na temeljnu ploču debljine jednog metra, dok su ispune zidova izvedene od opeke radi smanjenja opterećenja.Iako je zavr&scaron;ena 1940. godine, zgrada je zbog rata počela da radi tek 1944, a od 1946. postaje sedi&scaron;te novoosnovanog Beogradskog izdavačko-grafičkog zavoda - BIGZ-a. Ta faza trajala je do privatizacije početkom 2000-ih.Kompanija MPC Properties, koja je postala većinski vlasnik, razmatrala je pretvaranje zgrade u luksuzni hotel, ali se od toga odustalo zbog tehničkih ograničenja. Pojavila se i ideja o nadogradnji prema projektu jednog poznatog &bdquo;starhitekte&ldquo;, ali je, nakon konsultacija sa beogradskim Zavodom za za&scaron;titu spomenika kulture, procenjeno da bi takva intervencija bila destruktivna za izvornu arhitekturu zgrade. View this post on Instagram A post shared by @art_deco_sjKako nije pronađen održiv model razvoja, zgrada je privremeno izdata brojnim zakupcima. BIGZ je tada postao jedno od najživljih mesta beogradske alternativne scene: u njegovim prostorima radili su umetnici, dizajneri, muzičari, zanatlije i različite &scaron;kole, dok su na poslednjem spratu funkcionisali klubovi i kulturni prostori.Ova jedinstvena epoha zavr&scaron;ena je nakon kupovine objekta od strane Marera Real Estate Partners, kada je zgrada BIGZ-a ispražnjena kako bi započela sveobuhvatna rekonstrukcija. Od oktobra 2025. godine vlasnik zgrade BIGZ je kompanija MK Grupa.Adaptivna prenamena postojećeg konstruktivnog sklopaKako navode iz Remorkera, osnovni problem revitalizacije zgrade bio je u nalaženju adekvatne prenamene za objekat, one koja bi ponudila kako finansijsku održivost tako i očekivanu funkcionalnost u narednim decenijama. Zadatak angažovanih arhitekata bio je da dokažu da je poslovanje primarna funkcija za ovaj spomenik kulture.Polazna osnova re&scaron;enja bila je adaptivna prenamena postojećeg konstruktivnog sklopa, pri čemu je sačuvan najveći deo noseće armirano-betonske konstrukcije, a sve u skladu sa principima održivog razvoja i smanjenjem karbonskog otiska.&quot; Industrijska arhitektura pokazala se pogodnom za novu poslovnu funkciju, omogućavajući visok stepen prostorne fleksibilnosti i integraciju savremenih tehničkih sistema&quot;, kažu iz beogradskog arhitektonskog studija.Savremena interpretacija Bra&scaron;ovanovih re&scaron;enjaRekonstrukcija je obuhvatila vi&scaron;e nivoa intervencija: redefinisanje novog koncepta kori&scaron;ćenja objekta, oblikovanje novog ulaznog hola/lobija kao i organizaciju enterijera samih kancelarija, obnovu za&scaron;tićenih delova zgrade i rekonstrukciju fasade. Posebna pažnja posvećena je očuvanju izvorne volumetrije, ritmu fasadnih otvora i samih prozora, kao i industrijskom modernističkom karakteru objekta, navode arhitekte.&quot;Zamena kompletne dotrajale i nefunkcionalne stolarije novim prozorskim sistemima sa trostrukim ostakljenjem, unapredila je energetske i akustičke performanse, pa su intervencije ispratile originalna re&scaron;enja arhitekte Bra&scaron;ovana, samo interpretirana savremenim tehnolo&scaron;kim jezikom&quot;, navode iz Remorkera. Da bi se dodatno naglasili gabariti zgrade i njen volumen u urbanom okruženju, arhitekte primenjuju linijsku spolja&scaron;nju rasvetu, koja se proteže po horizontalama nižih, a po vertikalama vi&scaron;ih etaža. Takođe, svetlosno je nagla&scaron;en i stari logo BIGZ-a, koji je iz kulturno-istorijskih razloga zadržan. Poseban kuriozitet predstavlja ugradnja prozorskih otvora na uglovima donjih etaža, za koje su autori rekonstrukcije zahtevali da budu izrađeni u istim oblicima kao izvorna stolarija od drveta.&quot;To znači da se odustalo od monolitnih zakrivljenih profila, koji bi izgledali isuvi&scaron;e futuristički i odudarali od predratnih tehničkih mogućnosti i pristupilo tipskoj izradi tri prozorska otvora, sa po &scaron;est staklenih polja, koji postepenim zakrivljenjem formiraju ugaoni radijus na svakoj od nižih etaža&quot;ističu projektanti.Centralni segment dobio &scaron;est novih liftovaUnutra&scaron;njost zgrade je preoblikovana u okviru postojećih konstruktivnih struktura. Jedan od najvećih izazova bilo je re&scaron;avanje vertikalnih komunikacija i njihovo usklađivanje sa protivpožarnim uslovima.Zadržana su oba glavna stepeni&scaron;na jezgra, sa originalnim običnim i teretnim liftovima, ali su iz bezbednosnih razloga stavljeni van upotrebe. Zone u blizini starih stepeni&scaron;ta su dobile po dva manja i jedan veći lift, čime je centralni segment zgrade dobio &scaron;est novih liftova.&quot;Ovaj broj odgovara svim savremenim potrebama oba krila zgrade, koja su rekonstrukcijom umesto tehničkog prostora za &scaron;tamparske ma&scaron;ine, dobila vi&scaron;e kancelarijskog prostora za veći broj zaposlenih&quot;, kažu arhitekte.Od klaustrofobičnog ulaza do reprezentativnog lobijaTakođe, kako dodaju iz Remorkera, mnogi su bili ubeđeni da je glavni ulaz u zgradu bio onaj na pročelju, nagla&scaron;en tremom koji nose masivni stubovi. Ovaj ulaz je bio namenjen za ulaz radnika, dok je bočni, nenagla&scaron;eni ulaz bio predviđen za ulaz zaposlenih u upravi &scaron;tamparije.Arhitekte su odlučile da se funkcije zamene. Centralni ulaz postaje glavni, dok je bočni zadržan kao pomoćni, a njegove vertikalne komunikacije su uvećane sa jo&scaron; jednim liftom, koji vodi do nižih etaža zgrade.Kako je centralni ulaz bio namenjen ulazu radnika, on nije posedovao preko potrebnu monumentalnost, &scaron;to je bio jedan od glavnih izazova za arhitekte.&quot;Izvr&scaron;ena je velika intervencija na konstrukciji u vidu ru&scaron;enja međuspratne ploče prizemlja i sprata, kao i dela konstruktivnih zidova, &scaron;to je bilo neophodno da bi se od malog, klaustrofobičnog ulaza za radnike, dobio glavni reprezentativni ulazni lobi za nove korisnike jedne savremene poslovne zgrade&quot;, navode iz Remorkera i nastavljaju:&quot;Time je monumentalni ulaz na pročelju zgrade dobio svoju odgovarajuću projekciju u ulaznom enterijeru. Takođe, ovom intervencijom se je omogućeno da se kancelarijski prostori sa prvog sprata mogu direktno sagledati sa nivoa ulaznog hola, te tako postoji vizuelna komunikacija između svih posetilaca zgrade sa onima koji u njoj rade.Plafonska instalacija kao centralni element holaCentralni element hola čini plafonska instalacija od vertikalnih metalnih lamela u crvenoj boji, različitih dužina, sa integrisanom linijskom LED rasvetom, koja, ističu autori, &quot;nagla&scaron;ava vertikalnost koja se postepeno otvara od ulaza do recepcijskog pulta i upućuje na industrijsko poreklo objekta&ldquo;.Unutra&scaron;nje pregrade po želji samih korisnikaMaterijalizacija lobija se zasniva na kontrastu metalnih elemenata sa neutralnim kamenim i staklenim povr&scaron;inama, pa je tako nasuprot plafonskoj instalaciji recepcijski pult oblikovan kao monolitni volumen od svetlog kamena sa integrisanom signalizacijom.Unutra&scaron;nja organizacija radnog prostora zasnovana je na fleksibilnom kancelarijskom konceptu, sa mogućno&scaron;ću formiranja jedinica različitih povr&scaron;ina, od manjih celina do celih etaža u open-space režimu.&quot;Takođe, unutra&scaron;nje pregrade mogu biti izvedene od punih ili transparentnih elemenata, a sve po želji samih korisnika. Savremeni sistemi klimatizacije, ventilacije, protivpožarne za&scaron;tite i vertikalnog transporta integrisani su bez naru&scaron;avanja osnovne prostorne logike objekta&quot;, kažu beogradske arhitekte.Novi restoran formiran na osmom spratuEnterijer kancelarijskog prostora nije dostupan za javni pristup, ali je zato na osmom spratu pažljivim preoblikovanjem formiran novi restoran pod nazivom Bigz 011. Iskori&scaron;ćena je cela etaža, koji su nekada zauzimala dva noćna kluba, a koji je sada integrisan u jedan veći ugostiteljski prostor, koji celom svojom dužinom gleda na prostranu krovnu terasu. &quot;Enterijer je dizajniran tako da se kroz svoje retro linije, boje i detalje poziva na atraktivne međuratne ar deko ambijente. Motiv koji se provlači u celom enterijeru su forme kugli i okulusa, dok je name&scaron;taj krajnje jednostavnih linija potpuno uklopljen u zadatu temu ambijenta&quot;, nagla&scaron;avaju. View this post on Instagram A post shared by Bigz 011 Beograd (@bigz011_belgrade)Jedan od najlep&scaron;ih pogleda na vedutu grada BeogradaPristup u preoblikovanju, koji su primenile arhitekte iz studija Remorker Architects može se uporediti sa njihovim starijim, ali ni&scaron;ta manje uspe&scaron;nim projektom rekonstrukcije zgrade Bekoa. Paralele se mogu jasno povući zato &scaron;to se u oba slučaja radi o međuratnim industrijskim objektima, sa za&scaron;tićenom arhitektonskom formom i kompleksnom unutra&scaron;njom strukturom.Na kraju, autori izražavaju nadu da su ovom prilikom, barem delimično, uspeli javnosti da približe rekonstrukciju zgrade BIGZ-a, ističući da se o uspehu ovog projekta mogu uveriti svi oni koji posete samu zgradu, gde, kako kažu, &quot;mogu ponovo uživati u jednom od najlep&scaron;ih pogleda na vedutu grada Beograda&ldquo;.

Od državne štamparije do savremene poslovne zgrade: Kako je ponovo zasijao socijalistički simbol Beograda

0 Komentari