Na današnji dan proglašena Srpska Vojvodina: Odluka koja je obeležila istoriju Srba u Habzburškoj monarhiji

Jo&scaron; od kraja 17. veka, Srbi su se dosledno pozivali na poseban status koji im je dodeljen Privilegijama bečkog dvora u vreme Velike seobe Srba 1690. pod patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem.Činjenica da su posebna prava Srba uprkos Privilegijama, neretko naru&scaron;avana, dove&scaron;će u specifičnim prilikama revolucionarne 1848. do progla&scaron;enja i uspostavljanja Srpske Vojvodine.Te 1848. Evropa je bila pozornica buntova, nemira, revolucionarnih de&scaron;avanja, od Pariza, preko Brisela, potom i drugde, u Italiji, nemačkim i austrijskim zemljama, pa i na prostoru Ugarske, tada jedne od naslednih zemalja Habzburga.&quot;Proleće Naroda&ldquo; kako su ti događaji kasnije nazvani, zahvatili su veći deo države Habzburga, sam Beč, Lombardiju i Veneto, Če&scaron;ku, Ugarsku, Erdelj.Po&scaron;to su mađarski revolucinari te 1848. godine, istupali sa isključivim nacionalnim programom, osporavajući elementarna prava manjinskih etničkih grupa unutar Ugarske, osećaj ugroženosti kod drugih dove&scaron;će do odbrambenih pokreta.Razbuđeni nacionalizmi bili su uop&scaron;te sastavni deo onda&scaron;njih liberalnih političkih stremljenja. To je posebno bilo izraženo kod Lajo&scaron;a Ko&scaron;uta i prvaka Mađarske revolucije.U Sremskim Karlovcima, crkvenom i nacionalnom sredi&scaron;tu Srba na jugu onda&scaron;nje Ugarske, maja te 1848. okupili su se predstavnici 175 crkvenih op&scaron;tina iz eparhija sa prostora Vojvodine, a takođe i predstavnici Srba sa drugih prostora Austrijskog carstva, uz prisustvo predstavnika Kneževine Srbije.Tokom tada održane Majske skup&scaron;tine, 15. maja 1848. progla&scaron;ena je Vojvodina kao posebna teritorijalna jedinica Srba na prostoru države Habzburga.Dva dana ranije, karlovački mitropolit Josif Rajačić progla&scaron;en je za patrijarha, dok je pukovnik, graničarski oficir, potonji general Stevan &Scaron;upljikac izabran za vojvodu.Srpska Vojvodina, kako je tada zami&scaron;ljena i progla&scaron;ena, obuhvatala je Srem, Bačku, Banat i Baranju, podrazumevajući takođe prostor Vojne granice u Sremu, Bačkoj, sa bečejskim i &scaron;ajka&scaron;kim okruzima, i Banatu, sa Vojnom granicom na prostoru Banata, uključujući i Velikokikindski di&scaron;trikt.Politički i socijalni pokreti revolucionarne 1848. koji su zahvatili, osim Francuza i Belgijanca, i Nemce, Italijane, Mađare, Čehe, Srbe, Slovake, Rumune, i druge, bili su izraz ne samo nacionalnih već i socijalnih težnji.Posledica je bilo uru&scaron;avanje feudalnih odnosa u većem delu Evrope, odnosno seljaci su, pravno, oslobođeni feudalnih stega i obaveza. Razume se, bio je to proces sa znatnim razlikama od zemlje do zemlje.U Ugarskoj, revolucionarno nacionalni pokret pre svega je bio usmeren protiv Beča, odnosno Habzburga. Zemlje Sent I&scaron;tvana, istorijsku Ugarsku, osim Mađara, tada oko 40 procenata, nastanjivali su takođe Slovaci, Rumuni, Nemci, Srbi, Hrvati, Rusini odnosno zakarpatski Ukrajinci.Uprkos proklamovanom liberalizmu mađarski revolucionarai ignorisali su međutim prava drugih. Srbi koji su i inače unutar Vojne granice bili izuzeti od feudalnih obaveza, posedovali su osim ličnih sloboda, zemlju koja im je ustupljena uz obavezu vojne službe bečkom dvoru.A privilegovani status garantovan im je jo&scaron; odredbama cara Leopolda, davne 1690. godine. Otuda su &scaron;ovinističke težnje mađarskog nacionalno revolucionarnog vođstva na čelu sa Lajo&scaron;em Ko&scaron;utom, kod Srba nai&scaron;le na odlučan otpor. Ko&scaron;utovi revolucionari su tako zaratili i protiv Srba, s namerom da sve tekovine Srpskog crkveno narodnog sabora održanog u Sremskim Karlovcima maja 1848. budu anulirane.Bečka vlada paralelno je, u prvoj fazi, odbila da podrži odluke Majske skup&scaron;tine, dakle i progla&scaron;enje Srpske Vojvodine, nastojeći da ne izaziva Mađare. Potom, stav Beča je promenjen, po&scaron;to su Srbi bili potrebni u ratu protiv pobunjenih revolucionara, pa je bečki dvor naknadno priznao odluke Majske skup&scaron;tine i potvrdio vojvodsko zvanje Stevanu &Scaron;upljikca.U Beču je tada doneta odluka da se priznaju autonomne težnje ne samo Srba, nego i Slovaka, Hrvata, erdeljskih Sasa, odnosno Nemaca.Obrazovana je Srpska narodna vojska, koju su najvi&scaron;e sačinjavali graničari, &scaron;ajka&scaron;i, a prisutni su bili i dobrovoljaci iz Srbije koje je predvodio Stevan Knićanin.Vojnim formacijama preimenovanim u Austro-srpski korpus komandovali su austrijski oficiri, među njima i Stevan &Scaron;upljikac, posle njegove smrti general Kuzman Todorović, a zatim Ferdinand fon Majerhofer, potonji podmar&scaron;al.Prostor Vojvodine u borbama 1848/1849. strahovito je stradao, možda najvi&scaron;e u Potisju, a i Novi Sad je većim delom razoren. Sporazumom postignutim u Var&scaron;avi maja 1849, između ruskog i austrijskog dvora, određeno je da ruske trupe interveni&scaron;u.General Paskijevič je otuda tokom leta i rane jeseni 1849, uni&scaron;tio mađarske revolucionarne snage.Vojni zapovednici su pobijeni kod Vilago&scaron;a, a Lajo&scaron; Ko&scaron;ut je pobegao u inostranstvo.Patentom bečkog dvora od 18. novembra 1849, obrazovana je nova krunska zemlja &ndash; Vojvodstvo Srbija i Tami&scaron;ki Banat, koja je obuhvata ceo Banat, Bačku i Srem, izuzev delova koji su prethodno bili u sastavu Vojne granice, južnog pojasa Srema i Banata, kao i dela Bačke (&Scaron;ajka&scaron;ka). Administrativno sredi&scaron;te novoobrazovane Vojvodine bio je Temi&scaron;var.Na čelno mesto Vojvodine imenovan je Ferdinand fon Majerhofer, a posle njega Johan Koronini. Vojvodstvo Srbija i Tami&scaron;ki Banat je kao posebna krunska zemlja ukinuto, na insistiranje ugarskih predstavnika, decembra 1860. &scaron;to je dovelo do ogromnog razočarenja Srba, čije težnje za autonomnom Vojvodinom nisu prestajale sve vreme postojanja monarhije Habzburga, odnosno od 1867. Austrougarske.

Na današnji dan proglašena Srpska Vojvodina: Odluka koja je obeležila istoriju Srba u Habzburškoj monarhiji

0 Komentari