Putovanje koje je promenilo Sandžak: Prva autobuska linija Novi Pazar–Beograd krenula pre 73 godine

Prva autobuska linija Novi Pazar–Beograd uspostavljena je 1953. godine i predstavljala je jedan od najznačajnijih infrastrukturnih iskoraka u posleratnom razvoju Sandžaka.

Tim događajem Novi Pazar je prvi put dobio redovnu drumsku vezu sa glavnim gradom tadašnje Federativne Narodne Republike Jugoslavije, što je značajno olakšalo putovanja građana, trgovinu i privredni razvoj celog kraja.

Do uspostavljanja redovne autobuske linije putovanje do Beograda bilo je dugo, naporno i zahtevalo je više različitih vidova prevoza. Mnogi stanovnici najpre su zaprežnim kolima ili lokalnim kamionima odlazili do železničkih stanica u Raškoj ili Kraljevu, odakle su parnim vozovima nastavljali put prema Beogradu.

Uvođenjem direktne autobuske linije prvi put je omogućeno da putnici čitavu relaciju pređu jednim prevoznim sredstvom. Iako je putovanje trajalo između deset i dvanaest sati, to je u to vreme predstavljalo veliki napredak u odnosu na ranije mogućnosti.

Prvi autobusi saobraćali su starom trasom preko Ibarske klisure, Kraljeva i Kragujevca. Većina puteva tada je bila makadamska, zbog čega su vozači svakodnevno savladavali brojne izazove – od prašine tokom leta do blata i snega u zimskim mesecima.

Skromni vozni park

Vozni park bio je veoma skroman. Liniju je održavao tadašnji lokalni transportni pogon sa svega nekoliko vozila, među kojima su bili prepravljeni kamioni, kao i autobusi italijanskih proizvođača OM i Fiat, nabavljeni tokom posleratne obnove.

Nedugo zatim na jugoslovenskim putevima pojavili su se i prvi domaći autobusi proizvedeni u Mariboru na šasiji češkog kamiona Praga. Ova vozila imala su motor smešten pored vozača, drvena sedišta i nisu imala grejanje niti klimatizaciju, ali su u to vreme predstavljala veliki tehnološki iskorak i omogućila pouzdaniji prevoz putnika.

Tokom šezdesetih godina vozni park dodatno je modernizovan dolaskom legendarnog FAP G-80, poznatijeg pod nadimkom "Njuškar“. Ovaj autobus, proizveden u Priboju, ostao je upamćen po karakterističnom izduženom prednjem delu i izuzetnoj izdržljivosti. Posebno se dokazao na zahtevnim planinskim deonicama Sandžaka, gde je godinama bio sinonim za pouzdan javni prevoz.

Prva autobuska linija Novi Pazar–Beograd postavila je temelje razvoja organizovanog drumskog saobraćaja u ovom delu Srbije. Iz sistema koji je počeo sa svega nekoliko vozila kasnije je izrastao Sandžaktrans, transportno preduzeće koje je tokom narednih decenija povezivalo Sandžak sa gotovo svim većim gradovima bivše Jugoslavije i ostalo važan deo saobraćajne istorije ovog kraja.

Iako današnje putovanje između Novog Pazara i Beograda traje višestruko kraće i odvija se modernim autobusima, prva linija iz 1953. godine ostaje važna istorijska prekretnica koja je otvorila novo poglavlje u povezivanju Sandžaka sa ostatkom zemlje.