Ugroženo evropsko ribarstvo

Prosečna temperatura evropskih mora od juna do avgusta iznosila je 21,6 stepeni Celzijusa, što je najviša vrednost od početka pouzdanih satelitskih merenja 1982. godine.

Temperaturni rekordi zabeleženi su od Lamanša do Sredozemnog mora. Kod španskog ostrva Majorka 5. avgusta izmerena je temperatura mora od 33,02 stepena, najviša ikada zabeležena u mreži mernih plutača španskih lučkih vlasti.

Posebno izraženo zagrevanje registrovano je u Biskajskom zalivu, između severne Španije i zapadne Francuske. Prosečna temperatura tog područja tokom leta bila je 21,4 stepena Celzijusa, više od 2,4 stepena iznad proseka za period 1991–2020.

Prema analizi podataka američke Nacionalne uprave za okeane i atmosferu (NOAA), temperatura u Biskajskom zalivu dostigla je 13. avgusta 23,2 stepena, što je rekord za period satelitskih merenja.

Naučnici morski toplotni talas definišu kao period od najmanje pet uzastopnih dana tokom kojih je temperatura mora znatno iznad istorijskog proseka. Biskajski zaliv je tokom 1980-ih u proseku imao nekoliko takvih dana godišnje, dok ih je do kraja avgusta ove godine zabeleženo 186.

Morski ekolozi upozoravaju da zagrevanje menja sastav podvodnih ekosistema i utiče na raspoloživost vrsta od kojih zavise ribarske zajednice.

Na obali španske pokrajine Asturije, prema proceni profesora morske ekologije Hosea Manuela Rika Ordasa sa Univerziteta u Ovijedu, nestalo je oko 95 odsto kelpa, velikih smeđih algi, koje predstavljaju stanište i izvor hrane za brojne morske vrste.

Kelp uglavnom uspeva u vodi čija je temperatura niža od 20 stepeni Celzijusa, dok su takve temperature u tom delu Biskajskog zaliva sve ređe.

Nestanak kelpa povezuje se sa smanjenjem brojnosti jastoga, rakova, morskih ježeva i drugih vrsta važnih za lokalno ribarstvo. Naučnici, ribari i ekološke organizacije pokušavaju da obnove šume kelpa sadnjom mladih biljaka uzgojenih u laboratorijama.

Istovremeno, toplije vode omogućavaju širenje vrsta koje ranije nisu bile uobičajene u pojedinim evropskim morima.

U Sredozemnom moru kroz Suecki kanal ulaze brojne vrste poreklom iz Crvenog mora i drugih toplijih područja. Prema nedavnom izveštaju Kiparske akademije nauka, umetnosti i književnosti, u Sredozemlju je registrovano više od 1.000 alohtonih vrsta.

U Lamanšu je, s druge strane, zabeležen nagli porast brojnosti hobotnica. Britanski ribari prošle godine ulovili su oko 2.600 tona hobotnice, dok je do sada ove godine ulov premašio 3.000 tona. Pre 2025. godine godišnji ulov te vrste bio je manji od 30 tona.

Prema istraživaču Brajsu Stjuartu iz Morske biološke asocijacije u Plimutu, larve hobotnica stižu u britanske vode morskim strujama, ali su ranije teško preživljavale niske temperature. Zagrevanje Lamanša omogućilo je da se sada uspešno razmnožavaju u britanskim vodama.

Povećanje broja hobotnica donelo je korist delu ribara, ali istovremeno ugrožava ulov rakova, jastoga i kapica, kojima se hobotnice hrane.

Predstavnica zadruge ribara iz južnog Devona Bešli Pul opisala je 2026. godinu kao "apokalipsu hobotnica", navodeći da su pojedini ribari tokom celodnevnog izlaska uspeli da ulove samo jednog raka. Prema podacima Morske biološke asocijacije, deo ribara je zbog promene strukture ulova morao da napusti posao, dok drugi pokušavaju da se prebace na lov hobotnica.

Naučnici upozoravaju da je teško predvideti koliko će novonastale promene trajati i koje će vrste dugoročno opstati.

"Brzina kojom se ovo događa je iznenađujuća. Rekordi se na mnogim mestima obaraju gotovo svakog dana", rekao je Žan-Pjer Gatuzo, naučnik francuskog Nacionalnog centra za naučna istraživanja.

Prema stručnjacima, okeani apsorbuju najveći deo viška toplote nastalog usled zagrevanja atmosfere i zadržavaju je duže od kopna i atmosfere.

Učestaliji i intenzivniji morski toplotni talasi tako mogu dugoročno da promene evropske morske ekosisteme, sastav ribljeg fonda i način života priobalnih zajednica.