Ovo je najstarija firma kod komšija: Snabdevali čak i Napoleonovu vojsku

Fabrika je osnovana u doba Habzburške monarhije, preživela je dva svetska rata i rat devedesetih godina, okupaciju, društvenu svojinu i povratak porodice po kojoj nosi ime.

Tokom vekova, Gavrilović i njegovi proizvodi postali su legendarni brendovi koje pamte generacije, dok je slogan „Odlično je, od Gavrilovića je“, koji je 1965. godine osmislio marketinški stručnjak Marijan Serdarušić, jedan od slogana koji je ušao u istoriju reklamne industrije na ovim prostorima.

Član uprave kompanije Georg Gavrilović mlađi, pripadnik devete generacije slavne mesarske dinastije, za Index kaže: "Istorija Gavrilovića obuhvata više od tri veka porodične tradicije, preduzetništva i povezanosti sa Petrinjom. Korene mesarske tradicije porodice pratimo do 1690. godine, a važne razvojne prekretnice bile su osnivanje manufakture 1822. i registracija kompanije Mate Gavrilović i drug 1883. godine. Iz tog perioda potiče Hrvatska salama, preteča današnje Zimske salame, koja povezuje početke porodične proizvodnje sa ukusom poznatim današnjim potrošačima.“

Osnovani 86 godina pre proglašenja nezavisnosti SAD

Istorijska priča o manufakturi, a kasnije i mesnoj industriji iz Petrinje, beleži brojne zanimljivosti. Početkom 19. veka postali su glavni snabdevač vojske Napoleona Bonaparte u ovim krajevima, a kasnije su mesom snabdevali sve kasarne u tadašnjoj Vojnoj krajini. U drugoj polovini tog veka proširili su poslovanje na pekarstvo, mlinarstvo i kožarsku industriju.

Gavrilović, osnovan 1690. godine – punih 86 godina pre proglašenja nezavisnosti Sjedinjenih Američkih Država – najstarija je kompanija u Hrvatskoj. Slede je brodogradilište Kraljevica, osnovano 1729. godine, i Jamnica, koja je počela sa radom 1828. godine. Kada je reč o svetskim mesnim industrijama, italijanska kompanija Beretta Salumi osnovana je 1812, dok je američka kompanija Oscar Mayer osnovana 1883. godine u Čikagu.

„Dugovečnost Gavrilovića počiva na znanju koje se prenosilo s generacije na generaciju i spremnosti da se ono neprestano unapređuje. Generacije su usavršavale izbor sirovina, recepture, obradu i zrenje proizvoda, istovremeno prilagođavajući proizvodnju novim tehnologijama i zahtevima tržišta. Prezime na proizvodu za porodicu predstavlja ličnu odgovornost: ono nosi trud prethodnih generacija i obavezu da se poverenje potrošača opravdava svakog dana“, naglasio je za Index Georg Gavrilović mlađi.

Izvozili u Palestinu, Egipat, Mađarsku...

Gavrilović je 1902. godine postao akcionarsko društvo, proizvodnja je modernizovana, a prisustvo na stranim tržištima je ojačano. Izvozili su u Mađarsku, Nemačku, Švajcarsku, Palestinu i Egipat. Uoči Prvog svetskog rata zapošljavali su oko 120 radnika.

Zanimljiv deo Gavrilovićeve baštine čine i istorijski oglasi, ambalaža i vizuelni identitet. Lik Jelice, koji je 1939. godine oblikovao Andrija Maurović, povezuje različita razdoblja istorije kompanije i ostaje prepoznatljiv generacijama potrošača.

U periodu od 1918. do 1941. godine proizvodili su 3.400 tona mesnih proizvoda godišnje, dok je oko 300 radnika u istom periodu prerađivalo približno 10.000 svinja. Pored mesnih proizvoda, fabrika je proizvodila i sapun pod robnom markom Tibor.

Rat, obnova i veliki industrijski uspon

Tokom Drugog svetskog rata proizvodnja je obustavljena 1943, a obnovljena 1945. godine sa pedesetak radnika. Godinu dana kasnije ponovo je pokrenuta proizvodnja zimske salame, nakon čega je otvorena i prodavnica u Zagrebu. Počeo je izvoz u evropske zemlje. Nivo proizvodnje iz predratnog perioda dostignut je 1952. godine, da bi krajem pedesetih godina petrinjska fabrika prerađivala 92.000 svinja godišnje i zapošljavala oko 1.000 radnika.

„Period naročito snažne industrijske izgradnje i širenja trajao je od šezdesetih do kraja osamdesetih godina. Prvi objekti nove fabrike pušteni su u rad 1965. godine, nakon čega su usledili proširenje kapaciteta, modernizacija proizvodnje i razvoj prodajne mreže. Tokom osamdesetih godina širi sistem raspolagao je sa više od 300 sopstvenih prodavnica“, navodi Georg Gavrilović mlađi.

„Prema istorijskim podacima, krajem 1990. godine petrinjska mesna industrija zapošljavala je 2.503 radnika. Brojke veće od 5.000 zaposlenih, koje se takođe navode u istorijskim pregledima, odnose se na celokupan tadašnji sistem, koji je, pored mesne industrije, obuhvatao poljoprivredu, trgovinu, transport, ugostiteljstvo i druge delatnosti na širokom geografskom području. Ratovi su donosili teške prekide u poslovanju“, kaže sagovornik portala.

U socijalizmu je Gavrilović imao sopstveni uzgoj stoke, otkupljivao je sirovine od seljaka, individualnih poljoprivrednih proizvođača, zadruga i poljoprivrednih kombinata. Zagrebački arhitekta Franjo Bahovec, autor kupališnog kompleksa Svetice i drugih važnih građevina, projektovao je fabrički kompleks u Petrinji, koji je izgrađen sredstvima prikupljenim kroz radničko samodoprinošenje.

Oprema za novu fabriku kupljena je u SR Nemačkoj, dok je parne kotlove proizvela kompanija „Đuro Đaković“ iz Slavonskog Broda. Preseljenje u nove pogone značilo je napuštanje objekata u centru Petrinje, koji su 1977. godine preuređeni za druge poslovne namene.

Tokom osamdesetih godina Složena organizacija udruženog rada, SOUR Gavrilović, zapošljavala je oko 5.000 radnika i sarađivala sa 6.000 poljoprivrednih domaćinstava iz 200 sela.

Okupacija Petrinje i obnova nakon rata

Između 1991. i 1995. godine Petrinju su okupirale srpske snage i pripadnici Jugoslovenske narodne armije.

„Od 1995. godine usledili su obnova pogona i infrastrukture, kao i ponovno pokretanje proizvodnje. Povratak u fabriku za porodicu i zaposlene imao je duboko lično značenje: donosio je povratak na posao, obnovu svakodnevice i mogućnost da se budućnost ponovo gradi u Petrinji.

Poređenje nekadašnjeg i današnjeg broja zaposlenih potrebno je posmatrati u kontekstu vremena, kao i promena u obimu poslovanja i uslovima rada. Podela nekadašnjeg zajedničkog tržišta državnim granicama promenila je proizvodne, dobavljačke i prodajne veze. Međunarodna konkurencija, razvoj velikih trgovinskih lanaca i sve zahtevniji standardi kvaliteta i bezbednosti hrane dodatno su menjali poslovno okruženje“, dodaje Georg Gavrilović mlađi.

Kompanija je nakon Drugog svetskog rata nacionalizovana, a porodici je vraćena u vlasništvo 1991. godine, kada ju je Georg Gavrilović kupio u stečajnom postupku. Taj proces privatizacije godinama je bio predmet pravnih sporova, uključujući međunarodnu arbitražu u Vašingtonu i sudski postupak zbog ratnog profiterstva, u kojem je Gavrilović na kraju pravosnažno oslobođen zbog nastupanja zastarelosti.

Krajem devedesetih godina Gavrilović počinje značajnije da ulaže u trgovinu. Godine 2001. kupili su splitsku Dalmu, a 2003. godine i Dionu u stečaju, čiji su jedini vlasnik postali 2007. godine. Preuzeli su i Merkur Rab i Istracommerce Pazin.