- Vesti -

Osmanlije u Srbiji: Tri veka vladalo pravo, pa dva veka zulumćari

Prve asocijacije na život Srba u Osmanskom carstvu su islamizacija stanovništva, zulumi i ustanci. Ulazak naših istraživača u turske arhive pomalo je načeo neke predrasude, pa i onu da je srpski narod 500 godina živeo teško pod turskom vlašću, pišu "Novosti".

Podeli
Foto: Gettyimages
Foto: Gettyimages

Srpski u turskom

"Vekovi pod osmanskom vlašću na Balkanu danas su svakako deo zajedničke istorije", naglašava Enisa Alomerović. "Zanimljivo je da Srbi kuvanu kafu zovu turska, što je pogrešno. Poznato je da Turci mnogo više piju čaj, nego kafu. Kao što postoje turcizmi u srpskom jeziku, tako isto postoje srpske reči koje su ušle u zvanični turski, odnosno osmanski jezik. One se mogu videti u zvaničnim aktima, katastarskim popisima stanovništva - defterima. To su reči starac, siromah, vojnik, junak..."

Piše: D. Matović

Izvor: Novosti.rs

Tek raščitana dokumenta svedoče da je Beograd bio tranzitni centar, a da je veliki broj Srba služio u osmanskoj vojsci. Osmanska država bila je tolerantna prema svim građanima. To potvrđuje i ferman sultana Sulejmana, zakonodavca iz 1560, kojim sprečava zloupotrebe pri sakupljanju poreza u Smederevskom sandžaku. U fermanu se navodi da se svaki počinilac ima kazniti, čak i ako je to sandžak-beg. Ipak, u nacionalnoj svesti, kazuju istoričari, ostalo je sećanje na posrnulu i oslabljenu osmansku državu iz 18. i 19. veka. Najnovija dokumenta, međutim, potvrđuju da je u 15, 16. i delu 17. veka ona bila snažno ustrojena, a vladar zaštitnik svih njenih stanovnika, bez obzira na versku ili nacionalnu pripadnost!

"Ta dokumenta su skoro jedini neposredni izvori za poznavanje unutrašnjih prilika pod kojima su živeli Srbi i drugi balkanski narodi u doba osmanske vlasti na Balkanu", kaže orijentalista i arhivista Enisa Alomerović, koja radi na obradi dokumenata u Arhivu Srbije. "Raznovrstan korpus dokumenata iz osmanskog perioda rezultat je velikog administrativnog i vojnog aparata turske imperije, koji je bio dobro organizovan".

Kao što je već poznato, dr Miroslav Perišić, direktor Arhiva Srbije i Ugor Unal, generalni direktor Direkcije državnih arhiva Turske, krajem 2015. potpisali su protokol o saradnji. U istanbulskom arhivu, među desetinama miliona dokumenata, nalazi se i više stotina hiljada stranica značajnih za istoriju srpskog naroda. Posle potpisivanja otpočelo je istraživanje u Osmanskom arhivu u Istanbulu, na temu "Srbi u dokumentima turskih arhiva u periodu od 1450. do 1700", a kao rezultat 14.893 kopije stranica dokumenata u digitalnoj formi pronašle su svoje mesto i kod nas.

"Preuzete kopije dokumenata osmanske državne administracije, putem kojih se odvijala službena korespondencija na svim nivoima državne uprave, u najvećem delu se sastoje od deftera, zatim dokumenata koji su izdavani na najvišem državnom nivou - fermana, raznih hukmova i berata", govori Enisa Alomerović. "Iz takozvanih Joklama deftera iz 15, 16. i 17. veka može se zaključiti da su u osmanskoj vojsci važno mesto imali hrišćanski vojnici."

Iz bogatih izvora može se videti da su Srbi bili zakupci državnih prihoda od solana, skela, pirinčanih polja i rudnika. Na navedene podatke ukazuje defter glavne kancelarije za zakup skela i solana u Nišu iz 1694. godine.

"Vojna snaga Osmanskog carstva nije bila sadržana samo u kopnenoj vojsci, već i u mornarici", objašnjava Alomerovićeva. "Pored mornarice, postojala je i rečna flotila na velikim rekama, naročito na Dunavu. U dunavskoj flotili služili su hrišćanski martolosi kao poseban vojni red koji je od 15. do 18. veka bio obavezan da ide u vojsku. U zamenu za službu, imali su nešto povoljniji status od ostalog stanovništva".

Razni su izveštaji iz kojih se vidi da su dunavsku flotilu, početkom 17. veka, činili različiti brodovi - šajka, fregata, kalite brodovi, kao i razni otvoreni brodovi koji su se, prema nekim dokumentima, čuvali u Beogradskoj tvrđavi. Među dokumentima je i telhis (saopštenje) velikog vezira o određivanju takse čuvarima brodova u beogradskom zimskom skrovištu.

"Iz građe se vidi da se od starešina uzimala taksa za brodski prevoz i da je Beograd bio strateški centar iz kojeg se roba dalje raznosila po mnogim krajevima Evrope", kaže Enisa Alomerović.

Postojanje mosta u Beogradu, kojim se izvozila roba, potvrđuje dokument iz 1526. o popravci u kojoj je učestvovao Zaim Ali Ćelebija. Među posadom beogradske tvrđave postojali su konjanici koji su kao mustahfazi (čuvari tvrđave) uživali timarske prihode umesto plata i o tome svedoče brojni dokumenti.

"Sačuvana dokumenta govore i o funkcionisanju osmanskog sistema", kaže Alomerovićeva. "Pronašla sam dokumenta koja govore o pravu žena, iz kojih se vidi da je osmanska država štitila udovice, bez obzira na veru i nacionalnost. Obračun prihoda od rude bakra u blizini Peći može se videti u dokumentu iz 1569, koji je napisao beogradski kadija. Zanimljivi su i dokumenti iz 1691. o obnovi kapije na Smederevskoj tvrđavi."

Vesti

strana 1 od 3607 idi na stranu