Raška: Mesto susreta istorije i prirodnih lepota

Podeli

Raška je po mnogo čemu neobična varoš. Nosi ime moćne srpske srednjovekovne župe i brze planinske reke, priroda joj je podarila mnogobrojne lepote, a minuli vekovi ostavili bogato kulturno-istorijsko nasleđe.

Osim što u gradu, iznad ušća reke Raške u Ibar, ima olimpijski i dva manja, dečja bazena, u okolini Raške su i mnogobrojna zanimljiva izletišta idealna za uživanje, odmor, zabavu i rekreaciju. Jedno od najpoznatijih je "Đorov most" na samom ulazu u Nacionalni park Kopaonik. Tu je i "Izvorak"svrstan u ekološka izletišta, pa "Barska reka" - omiljeno izletište Raščana, "Kadijevac" okružen gustom četinarskom šumom kroz koju prolazi planinska reka Samokovka...

Piše: Jelena Matijević, Novosti.rs

Foto: CrniBombarder!!! / Wikipedia / CC BY-SA 3.0

Da se sve to sačuva i pokaže namernicima svesrdno se trude njeni žitelji, pa zbog mnogobrojnih manifestacija koje se u njoj organizuju tokom godine, mogu da joj pozavide i neki veliki gradski centri.

Smeštena u Jugozapadnoj Srbiji, Raška je, zapravo, jedinstveno mesto susreta dve planine i tri reke. Ušuškana je između Kopaonika i Golije, u dolini gde se Trnavska reka uliva u Rašku, a malo dalje i sama Raška u Ibar. Ne čudi zato što je ovaj gradić tokom godine "meta" i polazište planinara, splavara, paraglajdista, pecaroša, skijaša, aktivnih šetača... Tu su i mnogobrojni istoričari koje naučna istraživanja često dovedu u ovaj gradić, kao i hodočasnici koji baš iz Raške kreću "dolinom srpskih kraljeva" ili "srpskom dolinom vekova". Tako ovaj kraj nazivaju istoričari zbog blizine nekih od najvećih srednjovekovnih svetinja - manastira Studenica, Gradac, Končul, Nova i Stara Pavlica.

No, pre nego što krenu na odredišta u okolini Raške, namernici, uživaju i u samom gradiću. Jer, ima se šta videti. U samom centru je lepo uređen gradski trg, popločan neobičnim mozaicima, ukrašen cvećem i fontanom. On je glavno okupljalište mladih i starih Raščana. Nad njim dominira gradska crkva posvećena Svetom arhangelu Gavrilu, građena od 1871. do 1874. godine. Od trga do reprezentativnog zdanja opštine, kreće i pešačka zona, omeđena starim zdanjima i porodičnim kućama očuvanih fasada i zanimljive arhitekture koje su građene pre vek i više. I to poštujući prvi urbanistički plan Raške iz 1844. godine, koji je uradio Nikola Alković, samo godinu pre nego što je Knez Aleksandar Karađorđević, doneo "konačno rešenje o osnivanju varoši Raška".

Nedaleko od trga, u Ibarskoj ulici je i najstariji objekat u gradu - kuća Kursulića građena između 1878. i 1895. godine u stilu srednjoevropske građanske arhitekture. Po uzoru na nju, početkom minulog veka, izgrađene su gotovo sve kuće u Raški. Odlukom nadležnih zaštićena je i proglašena spomenikom kulture. Danas, kuća Kursulića je sedište Centra za kulturu, obrazovanje i informisanje "Gradac".

U prizemlju kuće nalazi se galerija u kojoj su izložena dela sa međunarodne likovne kolonije Akademije "Jelena Anžujska" koja se krajem jula održava u porti manastira Gradac. Galerijska postavka se menja svake godine, posle završetka aktuelne kolonije, a sva dela ostaju trajno vlasništvo grada. Na spratu zdanja Kursulića je gradska biblioteka, a u potkrovlju, od novembra 2015. godine i stalna, zanimljiva spomen soba posvećena danima kada je 1915. godine Raška bila ratna prestonica Kraljevine Srbije. Naime, 13 dana, od 31. oktobra do 12. novembra, u vreme povlačenja "srpske države i vojske", ovaj gradić je bio prestonica Srbije. U Kursulića kući teške odluke donosio je ceo ministarski savet na čelu sa Nikolom Pašićem, a na nekoliko sednica je prisustvovao i regent Aleksandar Karađorđević.

U Spomen sobi kuće Kursulića, izloženo je i fototipsko izdanje Miroslavljevog jevanđelja. Privilegiju da ga dobije, Raška je zaslužila zbog događaja iz Prvog svetskog rata. naime, baš u Raški je, novembra 1915. godine, u prtljagu kralja Petra pronađen original rukopisa Miroslavljevog jevanđelja. Tada je i predato Državnoj kasi na čuvanje.

Kameni most na Ibru je još jedna od znamenitosti koja krasi Rašku. Građen je od 1893. do 1895. godine, na mestu gde je nekada bila najveća i najvažnija skela preko Ibra. Tokom borbi 1915. godine, Raščani su većinom napustili grad, a evakuišući se iz Raške, srpska vojska je, težeći da uspori nadiranje neprijatelja, digla u vazduh deo kamenog mosta. Obnovljen je tek 1925. godine.

"U krugu" trga je i Dom kulture, mesto održavanja jedne od najpoznatijih manifestacija u našoj zemlji - Raških duhovnih svečanosti. Već 23 godine, uvek od 19. do 25. avgusta, ove svečanosti su istinski "dobri duh grada". Tih dana u gradu se organizuju mnogobrojne tribine, predavanja, promocije knjiga, predstave i koncerti na kojima učestvuju najpriznatiji srpski pisci, naučnici, glumci i muzičari, kao i njihove kolege iz regiona. A, nagrada Raških duhovnih svečanosti, "Stefan Prvovenčani", za izuzetan doprinos srpskoj kulturi odavno ima status prestižne.

Pokraj Doma kulture prolazi i ulica, koja, iako to možda zvanično nije, svakako može poneti naziv "glavne". Jer, u njoj su načičkane prodavnice, radnje i u nizu, brojni kafići, kafane i etno-restorani. Kafiće uglavnom "okupiraju" mladi, dok su kafane i etno-restorani omiljeno mesto za čašicu razgovora pripadnika srednjih godina i starije. U njima se mogu pojesti izvrsni specijaliteti domaće kuhinje - hlepčići i jagnjetina ispod sača, savršena pastrmka, pita od borovnica... I sve to po vrlo pristupačnim cenama. U ovim objektima, ugostitelji svakog "stranca" ljubazno dočekaju, održe obavezan "brifing" o istoriji grada i okoline, a onda ga zadovoljni, sa šeretskim osmehom isprate rečima: "Dođite nam opet pošto ste se uverili da naša Raška nije vaška, a ni baška". U ovoj ulici, još od 1860. godine, svakog 14. oktobra, za praznik Pokrova presvete Bogorodice, održava se i čuveni Raški vašar. Jedan je od najstarijih u Srbiji i okuplja brojne trgovce i goste iz svih krajeva Srbije. Od pre tri godine, za vreme vašara, otvara se i "Domaćinska ulica" u kojoj se predstavljaju narodna radinost i tradicija raškog kraja.

Dani kraljice Jelene, koji se krajem maja ili početkom juna, održavaju u obližnjem manastiru Gradac, takođe su svojevrstna asocijacija na Rašku. Negujući sećanje na vladarku i svetiteljku, kraljicu Jelenu Anžujsku, ova trodnevna manifestacija na originalan način predstavlja kulturu i tradiciju raškog kraja.

Nezaboravan događaj je i regata "Tvrđava" koja, zapravo, predstavlja srednjovekovne tvrđave raškog kraja. Splavari se, pod zastavom jedne od tvrđava, takmiče za titulu "Vitez Ibra" i najbolje viteške ekipe. Start je u selu Kaznovići, četiri kilometra od Raške, a cilj je prolazak ispod kamenog mosta u gradu.

Pratite 92Putovanja na Instagramu!
strana 1 od 1888 idi na stranu