Asizi – priroda, umetnost i religija

Urezuje se u sećanje. Inspiriše. Doziva posetioce da uživaju u njegovim vedutama, duhovnosti, umetničkim delima. Da hodočaste na grob sveca zaštitnika Italije, mira i ekologa – Franje Asiškog. I u crkvi "na dva sprata", u kojoj se nalaze njegovi posmrtni ostaci i koja nosi njegovo ime, da se dive freskama vrsnog italijanskog slikara i vajara – Đota. I, pored brojnih čulnih uspomena, kao i popunjene memorijske kartice foto aparata, da kupe neki od nezaobilaznih suvenira ovog gradića, kao što su ručno rađeni predmeti od keramike ili asiška čipka.

Neko bi rekao da svi italijanski gradovi liče jedni na druge. Ušuškani su u predivnu prirodu Apeninskog poluostrva, dovoljno su blizu nekog od pet mora da njihovom atmosferom vlada mediteranska klima, imaju bogatu istoriju, brojne crkve i muzeje, spomenike, legende, svog sveca zaštitnika, nezaboravan espresso, odličan sladoled, još bolje vino... Dalo bi se tu još puno toga nabrajati. No, jedno je sigurno: priroda, religija i umetnost, na ovom tlu, čine pravu harmoniju.

Takva konekcija, spojila je i dva čuvena Italijana - Đota i Franju Asiškog - u središnjoj Italiji, u pokrajini Umbrija, na nadmorskoj visini od 450 metara. U gradu udaljenom od Peruđe 19 km, od Firence 174 km, od Rima 186 km, od Milana 475 km. U gradu: Asiziju.

Đoto (Giotto di Bondone) je voleo i umeo precizno da crta još dok je, kao dečak iz siromašne porodice, na pašnjacima u okolini Firence čuvao ovce. Onda ga je otkrio italijanski slikar toga doba Čimabue (Cimabue), oduševio se njegovim crtežima na kamenu i počeo da ga uči slikarstvu. Zajedno su slikali freske u Crkvi Svetog Franje u Asiziju (1288-1292). Postoji i jedna anegdota iz toga vremena: jednog dana Đoto je naslikao muvu na freski koju je njegov učitelj slikao, a koju je Čimabue kasnije pokušao da otera i time priznao da ga je njegov učenik nadvisio.

Nakon Asizija, Đoto je slikao u Rimu, Padovi, Napulju, a u Firenci je dobio i mesto nadzornika izgradnje grada i katedrale; no nije doživeo i njen završetak. Ostao je njegov zvonik crkve Santa Maria del Fiore, sav u raznobojnom mramoru i reljefno ukrašen.

Photo: Chiara Marra / Flickr

Družio se sa pesnicima Petrarkom, Bokačom i Danteom (čuven je Đotov portet Dante Aligerija), dobro zarađivao i voleo život. Čak je i sam počeo pisati pesme. No, ono što je daleko bitnije i čime je ostavio trag u istoriji umetnosti, jeste da je on jedan od osnivača ranorenesansnog slikarstva, prelaznog perioda između gotike i renesanse. Smatra se da je Đoto, na prelazu iz 13. u 14. vek, prvi iskoračio iz dotadašnjeg načina slikanja i na dvodimenzionalnoj površini slikao likove neposrednije, proporcionalnije, vernije, udahnuo im osećaj dodirljivosti, prikazao ih u pokretu... i bio inspiracija i putokaz slikarima jednog od najkreativnijih razdoblja u umetnosti - renesanse.

Ti prvi iskoraci iz dotadašnjeg načina slikanja i nov likovni jezik nalaze se u Gornjoj Crkvi u Asiziju, gde je Đoto di Bondone, inspirisan životom i delom svetog Franje Asiškog, naslikao 28 fresaka.

A sveti Franjo ili Giovanni Francesco Bernardone, kako mu je bilo pravo ime, rodio se 1181. godine u Asiziju. Kao sin bogatog trgovca i francuske plemkinje imao je ugodno detinjstvo, a u mladosti je voleo gozbe, raskoš, imao je i nadimak " kralj zabava" u kojima je rasipno trošio očev novac. Onda mu se desio preokret u 25-toj godini života, povukao se u osamu, odrekao očevog bogatstva, živeo sa siromasima, pomagao gubavcima, osnovao franjevački red (Red manje braće).

To njegovo preobraćenje nije samo promenilo njegov život, već je i promenilo i odredilo život Asizija. Iako taj mali grad na obroncima planine Monte Subasio broji svega 3.000 stanovnika (sa okolinom oko 26.000), u njemu godišnje boravi oko 4-5 miliona posetilaca.

Iako je on katolički svetac, njega poštuju i druge religije. Asizi nosi i nadimak "Grad mira" jer se u njemu od 1986-te održava Svetski molitveni dan za mir, gde se okupe predstavnici svih religija sa željom da "oružje ućuti, mržnja prepusti mesto ljubavi, uvreda praštanju i nesloga jedinstvu".

Još je jedna zanimljiva epizoda iz istorije ovoga umbrijskog gradića, a vezana je za period Drugog svetskog rata, kada su Nemci okupirali Italiju. Tada je oko 300 Jevreja spasilo svoj život zahvaljujući svećenicima koji su ih sakrili u podrume i crkvene odaje, falsifikovali im dokumenta, dali im habite svećenika i časnih sestara. Za decu je bila i organizovana nastava na hebrejskom jeziku. A poznati italijanski biciklista i vozač trke Giro d`Italia, Đino Bartali, je u cevima svoga bicikla prenosio ta falsifikovana dokumenta. O tome je snimljen i film "The Assisi Underground".

Asižani vole da kažu da "svi putevi vode u Rim, a sve ulice u Asiziju u baziliku Svetog Franje". Ova grandiozna crkva iz 13.veka sagrađena je na zapadnom kraju grada na litici gde su se ranije vršile egzekucije. Iako skoro u podnožju brda, sa Donjeg trga (Piazza Inferiore di San Francesco) puca predivan pogled na dolinu.

Trg je prostran i ukrašen crnim i belim linijama (koje malo podsećaju na zebru na pešačkom prelazu) i lepo se stapaju sa stepenicama, a oivičen lukovima. Lepo je tamo zateći se predveče, a još je lepše u rano jutro, jer se tada fasada "najbolje slika", s obzirom na položaj crkve i njenu veličinu.

Photo: Jim Linwood / Flickr

Ova bazilika - Basilica di San Francesco - je specifična po tome što je na dva nivoa (odnosno tri, uključujući i kriptu gde se nalazi svečev grob).
Samo dve godine nakon što je preminuo, proglašen je svecem i njemu u čast je počela izgradnja 1228.godine. Prvo je građena Donja Bazilika – Basilica Inferiore – kao komemorativna crkva. A potom je ona poslužila kao "temelje" za Gornju Baziliku – Basilica Superiore.

Ispod oltara, kojeg krasi mozaik na svodu koja podseća na malu kupolu, nalazi se grob sv. Franje. Do kripte se dolazi silaskom niz stepenice ili kroz gotički portal sa Donjeg trga.

Do Gornje Crkve stiže se spoljnim stepenicama. Ulaz je ukrašen rozetom iznad dvojnog portala, u gotičkom stilu. Za razliku od donjeg nivoa koji je dosta mračan, gornji je prostraniji, osvetljeniji i, usudila bih se reći, mnogo "življi". Možda je to zbog kolorita kojim je Đoto naslikao ciklus fresaka, ali i zbog tavanice. Ona je u plavoj boji i ukrašena je zlatnim zvezdicama koje joj daju taj dodatni "šmek".

Život Franje Asiškog, kao slide-show, počinje sa desne strane crkvene lađe i završava se sa leve. 21 fresku oslikao je sam Đoto, do 25 imao je pomoć svojih učenika, koji su naslikali i poslednje tri scene. Do tada su se sakralni objekti slikali vizantijskim stilom, likovi su bili poprilično statični, a Đoto je uneo dinamiku, pa ga nazivaju i "revolucionarem u slikarstvu". Ono što mu je olakšalo sve to, jeste da je Franjo Asiški bio skoro pa njegov savremenik, znalo se kako je izgledao, gde je živeo, kakva se odeća tada nosila, kako je grad tada izgledao...

U septembru 1997., snažan zemljotres pogodio je Asizi i Umbriju. Bazilika je bila jako oštećena (čak je četiri osobe stradalo u njoj kada se strop obrušio), mnoge freske su morale da se restauriraju i crkva je bila zatvorena za javnost skoro dve godine. UNESCO je Asizi i ovu baziliku uvrstio na svoju listu Svetske kulturne baštine 2000.godine.

Ulice su uske, kuće u kamenu, prozori ukrašeni cvećem iz saksija od terakote. Puno sitnih detalja, kao npr. ulične svetiljke koje podsećaju na fenjere, male fontane, čine da se na momenat putnik oseti kao da je u scenografiji srednjeg veka. Pored gomile turista, sreću se časne sestre i redovnici u njihovim odorama, a za oko zapadne i po koji svećenik na vespi. I kada bi to bila neka slika koja se uramljuje, paspatura bi bila zelena dolina i predivni krajolik koji uokviruje ovaj grad na brdu.

Šta još posetiti u Asiziju:

Katedrala svetog Rufina (Cattedrale di San Rufino)– karakteristična je po prekrasnoj romaničkoj fasadi ukrašenoj prozorima u obliku rozeta. Vredna umetnička dela u njoj su freske Đotovih učenika Aluna i Gualda.

Bazilika svete Klare (Basilica di Santa Chiara) – sagrađena je u istom stilu (gotičkom) kao i gornji deo bazilike sv. Franje. Predstavlja jednu od najlepših gotskih građevina u Umbriji.

Bazilika svete Marije od Anđela (Basilica di Santa Marija degli Angeli) – u njoj se nalazi Porziuncula, mala crkvica unutar crkve.
Minervin hram (Tempio di Minerva) – to je stara rimska građevina (još iz perioda cara Avgusta) koja je u 13. veku pretvorena u crkvu.
Velika tvrđava (Rocca Maggiore) – iz srednjeg veka koju su izgradili Langobardi. Sa glavnog tornja se pruža predivan pogled ne samo na celi grad, već i na njegovu okolinu.

Koristan link: www.assisionline.com