Zaboravljena komunistička umetnost

Na policama starog zdanja na kojima se nekada odlagala stočna hrana, jedna velika slika privlači pažnju. Reč je o portretu Mihaila Gorbačova koji se prepoznaje po belegu na glavi. Bivši sovjetski lider pozira sa svrgnutim istočnonemačkim diktatorom Erihom Honekerom. Slika je rađena povodom 40. godišnjice Istočne Nemačke, koja je proslavljena samo nekoliko sedmica pre pada Berlinskog zida i raspada komunističkog bloka.

Ovo propagandno platno jedno je od 1.500 slika u skladištu u Bezkovu, u saveznoj državi Brandenburg.

"Mazarije", smatra Kristina Gajsler, istoričarka pri Umetničkom arhivu Brezkova koji je zadužen za čuvanje ovog neobičnog blaga.

Gajslerova nema mnogo razumevanje za "socijalistički kič" i radije govori o istočnonemačkim umetnicima koji su se trudili da nađu svoje mesto između slobode i diktature.

"Ovde imamo i radove velikog umetničkog kvaliteta", ističe direktorka arhiva Ilona Vezer.

Ona otvara fijoku sa 13.000 grafika da bi pokazala dela Bernharda Hajsiga, istaknutog slikara iz ere komunizma, priznatog kako u Nemačkoj Demokratskoj Republici, kako se zvanično zvala "istočna" Nemačka, tako i u nekadašnjoj Saveznoj Republici Nemačkoj.

Dela brojnih drugih predstavnika socijalističkog realizma "čame" u Bezkovu, gradiću udaljenom 90 kilometara jugozapadno od Berlina. Pojedini radovi su zaštićeni papirom, dok drugi leže, nabacani na podu od linoleuma.

U trošnom skladištu, koje odzvanja od zaglušujuće buke starog sistema klimatizacije, čuva se blizu 2.000 crteža, 1.300 fotografija, 4.000 medalja i 300 bista.

Od "Proslave rudara" preko "Industrijskog pejzaža" do "Albuma istorije sovjetske armije", ova umetnička dela su ne tako davno krasila zidove Domova kulture i zdanja Saveza prijateljstva među narodima. Imala su svoje mesto i na radnim stolovima oficira Nacionalne narodne armije (Nacionale Volksarmee) i funkcionera Partije socijalističkog jedinstva (SED) koja je bila na vlasti od 1949. do 1989.

Nakon rušenja Berlinskog zida, 9. novembra 1989, brzo su skinute sve slike koje su podsećale na političku ideologiju koju je zadesila klinička smrt. Nekoliko meseci pre ujedinjenja Nemačke, 3. oktobra 1990, poslednji istočnonemački ministar kulture uspeo je da deo ovih dela spasi, sklonivši ih u Bezkov gde su pale u zaborav.

"Umetnost je u DDR-u imala posebnu ulogu. To nisu bila samo dela namenjena ukrašavanju zidova. Umetnost je izražavala evoluciju društva i ona je danas izvor istorijskih proučavanja", rekla je za AFP Gajslerova.

Jirgen Danijel, pomoćnik direktora Instituta za istorijska istraživanja u Potsdamu već tri godine pokušava da uz pomoć drugih institucija kulture popiše umetnička dela nastala u DDR-u.

"Umetnost deluje kao kakav seizmograf i ukazuje na eroziju komunističke vlasti tokom 80-ih godina, na primer", navodi on.

Kristina Gajler zatvara velikim metalnim ključevima vrata starog zdanja. U svom velikom pozlaćenom okviru, gurnut ispod stepeništa, "Lenjin", poklon Čehoslovačke DDR-u, može da nastavi da mirno spava.