Stari talas, nova publika: Pet decenija kasnije srpski film opet u Kini

Najveći kineski festival umetničkog filma u proteklih nedelju dana prikazuje retrospektivu pod nazivom "Novi jugoslovenski film - Srpski novi film". Eksluzivno za B92.net novinar Metju Skot iz Hongkonga govori o tome kako je nastao ovaj jedinstveni program.

Izvor: B92
Podeli
Foto: FCS Promo
Foto: FCS Promo

Posmatrajte to kao karakteristiku jednog razdoblja. Kada je 10. oktobra pokrenut 4. Međunarodni filmski festival Pinjao (PIIFF), dvojica muškaraca koja su sastavila njegov program "Novi jugoslovenski film - Srpski novi film" bila su udaljena oko 1.335 kilometara, odnosno 7.320 kilometara od drevnog severno-kineskog grada koji je bio domaćin ovog događaja.

Kreativni direktor PIIFF-a Marko Miler i Miroljub Vučković sastavili su program od devet filmova koji se prikazivao tokom protekle nedelje, i prvi put, kineskoj publici su predstavili jedinstveni i uticajni period u srpskoj kinematografiji, ponovo predstavljajući ove filmove svetu, nekih pet decenija nakon što su snimljeni.

Ali ograničenja u vezi sa putovanjima i karantinom, usled pandemije koronavirusa, značila su da se Vučković vraća kući u Beograd tokom trajanja festivala od 10. do 19. oktobra, dok je Miler prvo bio ušuškan u karantin u južnokineskom gradu Hangdžou, pre nego što je pojurio na sever u Pinjao u petak, kako se festival počeo bližiti kraju.

"To je drugačiji način rada, ali mi smo se prilagodili", rekao je Miler. "Ono što smo želeli da postignemo ovim programom jesu filmovi koji bi privukli mladu publiku".

Foto: FCS Promo
Foto: FCS Promo

"Novi jugoslovenski film - Srpski novi film" - koji podržavaju Filmski centar Srbije i Jugoslovenska kinoteka - obeležava prilično izuzetan period od 12 godina filmskog stvaralaštva (1961-1973) i prikazuje pokret koji u početku nije, čini se, ni znao da je to zapravo bio, kako tvrdi Vučković.

"Nije bilo ni manifesta, ni izjava. Jednostavno se dogodio - poput proleća", poručio je iz Beograda.

Dve godine su bile potrebne za sastavljanje programa, nakon što su Miler i Vučković došli na ideju da se osvetli period u srpskoj kinematografiji, malo poznat čak i savremenim filmskim poznavaocima u zemlji. Pomažući u sastavljanju programa za PIIFF - zajedno sa kineskim autorom i dobitnikom Zlatnog lava na Venecijanskom filmskom festivalu, Žija Žang-Kea (Mrtva priroda) - Miler je želeo da iskoristi festival kao platformu za "crtanje mape novog talasa pokreta na globalnom nivou" za savremenu kinesku publiku.

PIIFF - održan u staroj fabrici dizel motora, u tvrđavi koja datira iz 1370. godine - prvi put je postavljen 2017. godine i sve više privlači publiku mladih filmskih stvaralaca i ljubitelja filma iz glavnog grada Pekinga, jer prvenstveno prikazuje prve ili druge filmove reditelja, proizvedene u Kini i šire.

Ono što je malo poznata činjenica - izvan krugova tvrdokornih sineasta - jeste da veze između jugoslovenskog / srpskog i kineskog filma sežu duboko, još od prikazivanja filma Valter brani Sarajevo (1972) - partizanske epopeje u režiji Hajrudina Krvavca, u kojoj je Velimir "Bata" Živojinović u glavnoj ulozi. Film je postao toliko popularan nakon prikazivanja da je lansirana marka piva - nazvana "Valter" prema glavnom junaku - a kada je Živojinović preminuo, u 82. godini, 2016. godine, bio je hvaljen u državnim medijima.

Odrastajući, Miler je, kao i mnogi Italijani, bio redovan posetilac jadranske obale i stekao je prijateljstva sa ljudima poput Dušana Makavejeva, prilikom ulaska u filmsku industriju i na svom putu da postane uticajni prvi čovek Venecijanskog i Rimskog filmskog festivala. Dakle, veza je uspostavljena i nastavila se kroz njegovo prijateljstvo sa Vučkovićem, kritičarom, festivalskim savetnikom i veteranom Filmskog centra Srbije.

"Ovi filmovi su imali veliki uticaj na mene jer su direktno odražavali duh tog vremena", rekao je Miler o programu PIIFF. "U tom smislu, oni bi se zaista mogli uporediti sa ranim filmovima Šeste generacije [u Kini]. Bilo je estetskih inovacija, ali takođe i u pogledu sadržaja, bili su potpuno drugačijeg stava o etičkim i političkim opredeljenjima.

Na 4. Međunarodnom filmskom festivalu „Pritajeni tigar, skriveni zmaj“ u kineskom gradu Pinjau, srpski reditelj Ivan Ikić osvojio je, kao najbolji reditelj po oceni žirija, nagradu "Roberto Roselini". Nagrada mu je pripala za režiju filma "Oaza" koji je premijarno prikazan i nagrađen na Venecijanskom filmskom festivalu.

"Posebna mi je čast što nagrada nosi ime Roberta Roselinija i što je ove godine na festivalu prikazana retrospektiva jugoslovenskih filmova iz šezdesetih godina koji su izuzetno uticali na mene i moj rad. Marko Miler, umetnički direktor festivala, bio je naš prvi gledalac, tada još uvek, nezavršenog filma i njegova podrška i poziv na festival su bili veliko ohrabrenje da smo na pravom putu", rekao je Ikić.

"Većina filmova je rađena u produkciji socijalističkih jugoslovenskih studija. Mogli bi se smatrati kritičarskim, ali stvarani su unutar socijalističkog sistema“.

Na programu "Novi jugoslovenski film – Srpski novi film" bili su prikazani filmovi Praznik Đorđa Kadijevića (Gozba) iz 1967. godine, ali Vučković veruje da početna scena filma Dvoje (Par) Aleksandra Petrovića iz 1961. godine, instantno odražava šta je sve bio taj "talas". U filmu je mlada žena koja sa prozora gleda kako putnik trči da uhvati gradski autobus, ali mu autobus beži ispred nosa.

"U to vreme, bilo je neka vrsta bogohuljenja prikazati osobu koja nije uhvatila autobus, a vozač je odjurio", objasnio je Vučković. "Ali to nije bilo upereno protiv sistema. Bilo je simbolično, ali ne i vulgarno. Malen, ali značajan pomak".

Miler je održao govor iz karantina u hotelskoj sobi, gde je bio izolovan od sveta, ako ne računamo direktnu dostavu tri obroka dnevno. Ali uspostavljena je veza uživo sa PIIFF-om kako bi mogao da prati dešavanja.

Stigli su izveštaji da je kineska publika pronašla dodirne tačke između filmova u retrospektivi i filmova kineskih filmskih stvaralaca koji su se pojavili posle 1990. godine, "Šesta generacija" koju je spomenuo Miler.

"Nekoliko prijatelja bilo je na projekcijama i reklo mi je da zaista mogu da osete kako temperatura raste", rekao je. "Oni prepoznaju stvari koje su bile moguće na početku Šeste generacije, izražavanje kritičkih mišljenja, ali u okvirima jedne socijalističke zemlje".

Vučković se nada da će sada ovi filmovi - obnovljeni zahvaljujući produkciji Delta video - uskoro biti predstavljeni novoj generaciji srpskih filmskih stvaralaca, i ljubitelja filma.

"Ako razmišljate pozitivno, bićete nagrađeni", rekao je.

Ekskluzivno za B92.net iz Hongkonga Mathew Scott

strana 1 od 23 idi na stranu