Zlatna tradicija naše košarke

Sve je počelo 1935. godine, kada je održan prvi Evrobasket na kome naša reprezentacija nije ni učestvovala. Samo takmičenje je bilo nešto kao uvod u godinu dana kasnije održane Olimpijske igre. Na šampionatu je učestvovalo 10 zemalja, a prvi šampioni Starog kontinenta bili su košarkaši Letonije. Kao i takmičenje u Ženevi, i naredna tri šampionata su prošla bez našeg nacionalnog tima. Prvo učešće Jugoslavije na Evropskim šampionatima zabeleženo je 1947. godine u Pragu.

Ceo šampionat je protekao u dominaciji Sovjetskog Saveza, a naša reprezentacija je ostvarila dve pobede. Protiv Holanđana (32:26), i u borbi za 13. mesto sa Albancima (90:13). Pretposlednja pozicija osvojena na tom šampionatu, bila je ujedno i najgori rezultat naše reprezentacije na Evropskim prvenstvima.

Posle samo jednog odigranog šampionata, usledila je nova pauza za Jugoslaviju, ovog puta 4-godišnja. Na Evropskom prvenstvu u Moskvi 1957, postignut je znatno bolji rezultat. Jugoslavija je takmičenje završila na šestom mestu, što je bio veliki uspeh za tada još „malu“ košarkašku zemlju. Naredno prvenstvo održano je u Budimpešti 1959. Posle odlično odigranog takmičenja po grupama i samo jednog poraza i četiri pobede, košarkaši Jugoslavije, u nastavku nisu imali sreće. Porazi od uvek neugodnih Rusa, domaćina prvenstva Mađara (kasnije šampiona Evrope) i Čehoslovaka (vicešampiona), koštali su našu reprezentaciju slabijeg plasmana, tek 8. mesta.

Dve godine kasnije, ponovljen je do tada najbolji ostvaren rezultat - 6. mesto, dok je 1961. godina, verovatno prekretnica za jugoslovensku košarku. U Beogradu je održano Evropsko prvenstvo. Jugoslavija je prvi put uopšte spominjana kao favorit. Razlog je bilo šesto mesto osvojeno na Olimpijskim igrama, kao i prva medalja osvojena u istoriji jugoslovenske košarke na Mediteranskim igrama u Bejrutu.

Ekipa predvođena Koraćem, Ðurićem, Rajkovićem, Skansijem, Ćosićem, Daneuom, kao i legendarnim Aleksandrom Nikolićem sa klupe, igrala je odlično. Nošeni sjajnom publikom, jugoslovenski košarkaši su takmičenje po grupama završili na prvom mestu, a prosečno su pobeđivali sve protivnike sa 29 poena razlike!

Nikolićevi izabranici, bez ikakvih problema su izašli na kraj sa svim protivnicima, međutim u odlučujuæem meču, naišli su na tada “nedodirljive” Ruse .

Nemanja Ðurić, bio je jedan od najboljih igrača naše reprezentacije na tom tuniru, a pored protivnika košarkaši Jugoslavije morali su da se suoče sa igranjem u zatvorenom prostoru, na parketu, pred velikim brojem gledalaca, sa čime su su prvi put sreli u karijeri.

"Tada je prvi put postavljen parket, gledalište i zaista ne mogu da procenim koliko je gledalaca moglo da stane tamo, ali sam siguran da je cifra bila značajna, ne samo za te godine. Bilo je to prvi put u našoj zemlji da smo igrali u zatvorenom.

U to vreme nije bilo televizije. Postojali su samo snimci utakmica. I praktično od tog prvenstva krenula je popularnost košarke“, rekao je Ðurić za B92.

Deca po ulicama su počeli da igraju, navijači da se interesuju za mečeve, a već dve godine kasnije desio se do tada najveći uspeh jugoslovenskog sporta - košarkaši su osvojili drugo mesto na Svetskom prvenstvu. Pored srebra, naši reprezentativci su napokon pobedili Sovjetski Savez, zbog čijih poraza su dobili nadimak “srebrna generacija”.

Na prvenstvo u Nemačkoj ’63. smo otišli kao možda jedini tim koji može da prekine dominaciju Rusa na Evropskim šampionatima. Opet smo bili veoma blizu prvog mesta, međutim na tom takmičenju smo i pored samo jednog poraza (ovog puta od Poljaka u polufinalu), zauzeli treće mesto.

Ako je na prethodna dva šampionata mladost i neiskustvo bilo opravdanje, na sledećem prvenstvu u Italiji svi su očekivali zlato. Prvenstvo smo započeli odlično, prvi deo smo završili bez poraza, a još važnije po naš tim bila je nova pobeda nad Rusima, koji su nam nažalost uzvratili, i to u finalnom meču. Na prvo evropsko zlato smo čekali sve do 1973. godine i prvenstva u Španiji.

Odlično su izabranici Mirka Novosela otvorili šampionat, takmičenje po grupama završili bez poraza, uključujući lake pobede protiv velikih rivala – Španaca, Italijana, Grka i Francuza. U istom ritmu, naši nastavljaju i u nastavku prvenstva. Praktično su se prošetali do medalje. U polufinalu, meč sa Čehoslovačkom (96:71) je bio samo lakši trening pred finalni meč sa domaćinom. Ista slika je viđena kao i u meču na početku šampionata. Španci su bili nedorastao protivnik novoj košarkaškoj velesili. Na prvenstvu u Barseloni su debitovali Dražen Dalipagić, Zoran Slavnić i Dragan Kićanović.

Prvenstvo 1975. godine u Beogradu bila je najbolja moguća prilika za odbranu zlata, međutim na tom prvenstvu ekipa je bila nešto podmlađena. Od iskusnijih igrali su Ćosić, Jelovac, Kapičić i Šolman, ali se mnogo očekivalo i od mlađih - Kićanovića, Dalipagića, Slavnića, Delibašića i ostalih. Od samog početka smo igrali veoma dobro. Bez većih problema smo izašli na kraj sa Holanđanima, Italijanima. Sa odličnim partijama naši nastavljaju i u nastavku prvenstva. Do finalnog meča, naša reprezentacija nijednu utakmicu nije dobila sa jednocifrenom razlikom, a finalni meč bila je nova prilika za vraćanje "dugova iz prošlosti" Rusima, koje smo lako i ubedljivo savladali.

U Belgiji 1977.-jubilarno 20. Evropsko prvenstvo, treće uzastopno zlato za Srbiju i nova pobeda u finalu nad Rusima. Opet ista priča kao i na prethodna dva šampionata. Solidna igra u prvom delu prvenstva, i jedan poraz, nadomestile su ubeljive pobede u polufinalnom i finalnom meču.

1979. godine je prekinut niz zlata, ali ne i medalja. Kao i na većini prvenstava, Jugoslavija i Sovjetski Savez su bili u vrhu, ali se ovog puta "umešao" Izrael, koji je bio bolji od Jugoslavije u polufinalnom meču (88:89). Poslednja, odnosno deveta medalja u nizu bilo je srebro na prvenstvu u Čehoslovačkoj ‘83. Šampion opet Sovjetski Savez, dok je bronza pripala domaćinu šampionata. Usledila su dva prvenstva bez medalja, sa osvojenim tek 7. mestom. Nova serija odličija započeta je 1987. godine, bronzom na prvenstvu u Grčkoj. Domaćini šampionata sa osvojenim zlata polako postaju košarkaška velesila, dok je srebro pripalo Rusima.

Sledeće prvenstvo, bilo je u znaku našeg nacionalnog tima. “Kaznena ekspedicija” Dude Ivkovića, prosto je pregazila sve protivnike. Verovatno najjača ekipa u istoriji naše košarke, nije imala dostojnog protivnika na celom šampionatu. Divac, Kukoč, Petrović, Danilović, Paspalj, Rađa i ostali na tom prvenstvu su započeli dominaciju prekinutu sankcijama 1993. godine.

Prvenstvo u Rimu nam je donelo još jedno zlato, pobedom protiv domaćina Italijana. Nažalost, sankcije su sprečile „plave“ da odbrane najsjajniju medalju, ali novo zlato je osvojeno već na prvom sledećem prvenstvu. Prvaka je odlučila nezaboravna partija Saše Đorđevića u meču sa Litvanijom.

Novo prvenstvo – novo zlato. Ovog puta u Španiji. Odličnom igom tokom celog prvenstva, „plavi“ su opravdali ulogu favorita. Na tom prvenstvu, niz reprezentativnih uspeha je započeo Željko Obradović, koji je nasledio Dušana Ivkovića.

Na Evropskom prvenstvu u Francuskoj osvojena je bronza. Po prvi put su priliku dobili Milan Gurović i Peđa Stojaković. Igrali smo veoma dobro, međutim u polufinalu smo naišli na Italijane našeg Boše Tanjevića, koji su predvođeni sjajnim Karltonom Majersom lako osvojili šampionat.

2001. godine započeta je zlatna era Svetislava Pešića. Plavi su predvođeni Stojakovićem i Bodirogom lako došli do finala i meča sa domaćinom prvenstva – Turcima. I pored bučne turske publike i dobre partije domaćih košarkaša, Pešićevi izabranici su na kraju slavili bez većih problema.

Od 2003. godine i šampionata u Švedskoj, kreće sunovrat naše košarke. Selektor Vujošević, je bio suočen sa brojnim otkazima, a i povredom najboljeg igrača Peđe Stojakovića na početku prvenstva, tako da je košarkaška javnost morala da se zadovolji slabim 6. mestom. Evropski šampionat u Beogradu, bila je najbolja prilika za povratak u vrh evropske košarke. Od tima sačinjenog od velikih igrača, sa Obradovićem na klupi se očekivalo mnogo više od najgoreg plasmana još od 1947. godine.